Waar zijn datacenters (niet) goed voor in Nederland?

Het stroomnet? Overvol. De vraag naar AI? Steeds groter. De voor- en nadelen van datacenters in Nederland. 

Nederland krijgt er zeven grote datacenters bij. De bouw van datacenters is omstreden, vooral vanwege het hoge stroomgebruik. Ook nemen ze veel ruimte in en produceren ze dermate veel warmte dat de temperatuur in de regio stijgt. Echter kunnen datacenters ook voordelig zijn. Wij zetten de belangrijkste voor- en nadelen van een datacenter voor u op een rijtje.   

De voordelen: herbruikbare restwarmte, vergroening en startups krijgen meer kansen

In Groningen moet de gaskraan dicht. Dit betekent dat Nederland moet gaan kijken naar haar gasimport en andere energievoorzieningen. Een herbruikbare voorziening waar veel naar wordt gekeken is het aanleggen van een warmtenet waardoor restwarmte van de industrie kan worden geleid naar huizen, kassen en andere gebouwen.

 In Nederland is ongeveer 6% van het totale aantal woningen aangesloten op een warmtenet. 

Warmtenet geen nieuw concept 

Datacenters produceren veel warmte die vaak verloren gaat. Terwijl de warmte juist heel goed van pas kan komen, bijvoorbeeld in nabijgelegen kassen. Zo hoeven deze kassen geen extra stroom te gebruiken en wordt het elektriciteitsnet ontlast. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Agriport A7 in Noord-Holland. Daar worden kassen verwarmd met de restwarmte van een Microsoft-datacenter. Een ander voorbeeld is gemeente Diemen. De gemeente maakt volop gebruik van hernieuwbare energie, waaronder restwarmte van datacenters. 

Als er meer datacenters worden gebouwd, dan kan de restwarmte worden opgevangen en zo kunnen ook meer huizen worden aangesloten op een warmtenet. 

Hoe krachtiger de chip hoe meer warmte wordt geproduceerd

Chips worden steeds krachtiger en moderner. Dit betekent dat de datacenters die de chips opslaan meer moeite moeten doen om de data op te slaan en te lezen. Hierdoor komt nog meer warmte vrij, aldus Stijn Grove, Managing Director van de Dutch Data Center Association in een eerder artikel van IO+. Doordat deze chips meer energie verbruiken, genereren ze ook meer warmte. Juist die hogere temperaturen maken het mogelijk om bijvoorbeeld kassen of gebouwen efficiënt te verwarmen. “Zo verandert een uitdaging – de hogere warmteproductie van krachtige chips – in een kans.”

Datacenters kunnen ook vergroenen

Het stroomnet is overbelast. Hoe meer huizen of datacenters erbij komen, hoe groter de kans is dat er vaker stroomuitval zal zijn. Datacenters kunnen zorgen voor energiebesparing. Dat werkt zo;

Bedrijven werken met servers. Een datacenter biedt de nodige infrastructuur voor honderden tot duizenden servers. “Vroeger had elk bedrijf zijn eigen servers, vaak maar gedeeltelijk belast. Door deze naar gedeelde cloudservers te brengen, kunnen meerdere bedrijven één set servers efficiënt gebruiken. Het ene bedrijf rekent ’s nachts, het andere overdag. Zo kunnen tien bedrijven vaak worden bediend met twee servers in plaats van tien, wat enorme energiebesparing oplevert”, vertelt Stijn Grove, Managing Director bij Dutch Data Center Association, de brancheorganisatie voor datacenters in Nederland. Door schaalvoordelen en slim beheer wordt de totale belasting van het netwerk een stuk minder. 

Fotonica startups krijgen meer kansen

Om netcongestie te voorkomen en datacenters duurzamer en efficiënter te maken biedt het kansen voor startups. Om het elektriciteitsgebruik van een datacenter te verminderen kan technologie op basis van fotonica worden gebruikt. 

Siliciumfotonica is een sleuteltechnologie voor toekomstige datacenters en cloudtoepassingen. In plaats van elektrische signalen worden data verzonden met licht (fotonen) op een chip. Dat werkt efficiënter. 

Als er meer fotonicabedrijven in Nederland worden opgestart of naar Nederland toe komen profiteert de Nederlandse economie hiervan. Ook wordt de rol die Europa speelt binnen categorieën als AI, duurzaamheid en innovatie in de wereld, groter. 

Nederland is in begin maart van dit jaar begonnen met de bouw van ‘s werelds eerste industriële fotonische chipfabriek in Eindhoven. Het project is een samenwerking tussen TNO, Technische Universiteit Eindhoven, PhotonDelta, SMART  Photonics en High Tech Campus Eindhoven. 

Nadelen: Overbelast elektriciteitsnet, beperkte ruimte en klimaat 

Het elektriciteitsnet is overbelast; dit heet netcongestie. Vooral AI speelt een grote rol in de hoeveelheid energie die een datacenter benut. Het trainen van taalmodellen als ChatGPT vergt veel elektriciteit en heeft veel data nodig. 

Datacenters, ongeacht of ze opslag leveren aan AI trainingsdata, die al in Nederland staan gebruiken 5% van het gehele Nederlandse elektriciteitsverbruik. De verwachting is dat in 2030 de vraag naar elektriciteit van datacenters zal verdubbelen tot 945 terawattuur, meer dan het totale elektriciteitsverbruik van Japan op dit moment.

Een veelbelovende aanpak om het net te ontlasten is gebruikmaken van het hoogspanningsnet, vertelde Grove eerder tegen IO+. De meeste datacenters zijn nu aangesloten op het middenspanningsnet, waar congestie veelvuldig voorkomt. “Door datacenters direct op het hoogspanningsnet aan te sluiten, wordt dit middenspanningsnet ontlast en komt er meer ruimte vrij voor woningen en andere bedrijven. De uitdaging is wel dat het datacenter een dusdanige schaal heeft dat dit ook uit kan, want het is namelijk duurder.”

Klimaatdoelstellingen bedreigt 

Het gebruik van meer elektriciteit door AI leidt bovendien tot meer indirecte uitstoot van broeikasgassen, met name CO₂. Grote technologiebedrijven zoals Google rapporteren een flinke stijging in hun uitstoot van broeikasgassen—tot wel 48% sinds 2019—waardoor hun ambities voor klimaatneutraliteit onder druk komen te staan. 

Voor De Vries-Gao is een belangrijk probleem het gebrek aan transparantie over het energieverbruik van AI-systemen. Zonder betrouwbare en gedetailleerde data is het lastig om de daadwerkelijke milieu-impact in kaart te brengen of effectieve maatregelen te nemen. Ook Sasha Luccioni van Hugging Face benadrukt dat meer openheid vanuit bedrijven essentieel is om de energievoetafdruk van AI beter te begrijpen en te beheersen.

Een datacenter is groot

Er staan plannen klaar voor de bouw van zeven zogeheten hyperscale datacenters in Nederland, die elk een oppervlakte van maximaal 10 hectare beslaan. Dat komt neer op ongeveer 15 standaard voetbalvelden per locatie. Ter vergelijking: op zo’n stuk grond hadden ook circa 10 tot 24 woningen gerealiseerd kunnen worden, inclusief ruimte voor tuinen, wegen, parkeergelegenheid en groenvoorzieningen.

Van deze zeven datacenters zijn voor drie locaties de vergunningen al verleend en is de vestigingsplaats bekend. Waar de overige vier precies zullen worden gebouwd, is nog niet vastgesteld. De uiteindelijke locatiekeuze hangt onder meer af van factoren zoals de beschikbaarheid van voldoende elektriciteit, toegang tot (duurzame) energiebronnen en goede glasvezelverbindingen.