Brainport semicon vertaalt industriekracht naar nieuwe bedrijven

In opdracht van de Gerard & Anton Foundation en Braventure analyseerde data-analist Matthijs Bulsink de rol van Brainport binnen drie cruciale technologische ecosystemen: healthtech, energie en semicon. Met behulp van gegevens van Dealroom dook Bulsink diep in de sterke punten van Brainport en vergeleek hij die met die met andere regio’s.

Van de drie Brainport-ecosystemen die in deze serie worden onderzocht, lijken halfgeleiders misschien het minst toelichting nodig te hebben. Healthtech, het onderwerp van het eerste artikel in deze serie, werkt toe naar schaalgrootte. Energie, het tweede onderwerp, beweegt van veelbelovende concepten naar installaties die zich in de echte wereld moeten bewijzen. Halfgeleiders staan ondertussen al centraal in de internationale identiteit van Brainport. ASML is een van de belangrijkste technologiebedrijven ter wereld. NXP, Philips, TNO, imec-NL, Holst Centre en een dicht netwerk van toeleveranciers, specialisten en onderzoekers hebben de regio tientallen jaren aan opgebouwde expertise gegeven in chips, optica, precisietechniek en geavanceerde maakindustrie.

Toch is die industriële erfenis slechts een deel van het verhaal.

Deze nieuwe momentopname van Gerard & Anton en Braventure laat zien dat Brainport niet alleen de thuisbasis is van gevestigde halfgeleiderreuzen. De regio brengt ook een nieuwe generatie bedrijven voort die werken aan de technologieën rond de volgende golf van computing: AI-inferencechips, fotonische geïntegreerde schakelingen, optische netwerken, halfgeleidermetrologie, beeldsensoren en thermisch management.

De studie komt uit op € 908 miljoen aan financiering voor halfgeleiders en fotonica in de Brainportregio sinds 2010. Maar het veelzeggende signaal is de gestage stroom van bedrijven die ontstaat rond AI-hardware, fotonica, chipproductie en metrologie.

Sinds 2010 hebben halfgeleider- en fotonicabedrijven in de Brainportregio € 908 miljoen opgehaald. Alleen al in 2026 stond het totaal op € 343 miljoen ten tijde van deze momentopname. Dat is nog zonder de recente € 330 miljoen voor Nearfield Instruments: hoewel het bedrijf sterke wortels heeft in Brainport Eindhoven en er ook aanwezig is, staat het officieel geregistreerd in Rotterdam.

Van de veertien Europese halfgeleiderregio’s staat Brainport over die periode op de vijfde plaats wat betreft opgehaald kapitaal, na Cambridge, Parijs, Rotterdam-Den Haag — met Nearfield — en Londen, maar vóór gevestigde technologiecentra als Grenoble, Helsinki, Amsterdam, Berlijn en Dresden.

Semicon-ecosysteem Brainport © Matthijs Bulsink / Gerard & Anton Foundation / Braventure

Die ranglijst is nuttig, niet omdat Eindhoven langs de meetlat van een competitie moet worden gelegd, maar omdat zij één ding duidelijk maakt: een regio met ongeveer 800.000 inwoners is zichtbaar geworden in een Europees halfgeleiderlandschap dat verder wordt gedomineerd door veel grotere metropoolgebieden.

Meer dan een ASML-verhaal

De verleiding is groot om ieder Brainport-chipbedrijf door de bril van ASML te bekijken. Dat is begrijpelijk. De lithografiegigant uit Veldhoven vormt het anker van een buitengewone toeleveringsketen op het gebied van optica, mechatronica, software, materiaalkunde, metrologie en precisieproductie.

Maar de interessantste conclusie uit het nieuwe overzicht is hoe breed de halfgeleidercapaciteiten van de regio inmiddels worden vertaald naar zelfstandige ondernemingen.

Axelera AI is uitgegroeid tot een van Europa’s meest zichtbare AI-chipbedrijven en ontwikkelt hardware en software voor efficiënte AI-inference aan de edge en in toepassingen op datacenterniveau. SMART Photonics heeft zich gevestigd als Europa’s pure-play foundry voor fotonische geïntegreerde schakelingen op basis van indiumfosfide. EFFECT Photonics ontwikkelt coherente optische systemen die helpen enorme hoeveelheden data door telecom- en datacenternetwerken te verplaatsen.

Dit zijn geen vroege experimenten meer. Het zijn bedrijven die actief zijn op internationale markten, aanzienlijke bedragen ophalen en precies het soort ervaring opbouwen waaruit nieuwe oprichters, ingenieurs en gespecialiseerde toeleveranciers kunnen voortkomen.

Dat is belangrijk, omdat halfgeleiderecosystemen niet groeien door geïsoleerde startups. Ze stapelen zich op. Een chipontwerper verlaat een scale-up en start een nieuw bedrijf. Een onderzoeker ziet een knelpunt in een productieproces. Een leverancier ontdekt dat een technologie die voor één klant is ontwikkeld, een probleem in een hele markt kan oplossen. Na verloop van tijd wordt expertise die ooit binnen een groot bedrijf zat, het vertrekpunt voor iets nieuws.

Brainport begint precies dat patroon te laten zien.

De meeste Europese concurrenten kennen een of twee uitzonderlijk sterke kwartalen en vlakken daarna af. De curve van Brainport over de afgelopen twaalf maanden blijft omhoogbuigen — dankzij AI-inference-silicium en een gestage reeks fotonicarondes, en niet door één enkele deal.
© Matthijs Bulsink / Gerard & Anton Foundation / Braventure

De volgende bedrijven krijgen al vorm

De nieuwste lichting is opvallend divers, maar de onderliggende logica is consistent: ieder bedrijf pakt een moeilijk technisch knelpunt aan dat urgenter wordt naarmate chips kleiner worden, AI-modellen groter en dataverkeer energie-intensiever.

eyeo, een spin-out van imec en voormalig winnaar van een Gerard & Anton Award, werkt aan een ander type beeldsensor. In plaats van conventionele kleurenfilters te gebruiken, die een groot deel van het invallende licht weggooien, gebruikt de technologie nanostructuren op waferniveau om licht efficiënter te splitsen. Het bedrijf heeft €55 miljoen opgehaald om de technologie richting commerciële toepassingen te brengen in camera’s voor smartphones, industriële systemen, extended reality en slimme infrastructuur.

Invisix Measuring Systems, een spinout van ASML, richt zich op een heel andere uitdaging: hoe inspecteer je de steeds complexere driedimensionale structuren in geavanceerde chips? Nu logica- en geheugenchips zich ontwikkelen richting een gestapelde architectuur, kunnen conventionele optische instrumenten niet langer ieder cruciaal detail zien. Invisix ontwikkelt metrologie met zachte röntgenstraling voor die volgende generatie chipproductie en haalde in juni een seedronde van €20 miljoen op.

Astrape Networks past fotonica toe op de beperkingen in bandbreedte en energieverbruik binnen AI- en hyperscale-datacenters. CoolSem Technologies pakt de groeiende thermische uitdaging aan rond krachtige lasers, radiofrequente apparaten en vermogenselektronica. Euclyd ontwerpt uiterst efficiënte siliciumsystemen voor fundamentele AI-modellen.

En dan is er Vialign, een nieuwe HighTechXL-onderneming die werkt aan fotonische verplaatsingsmetingen voor de halfgeleiderindustrie. Die ambitie klinkt misschien specialistisch, maar dat is precies de kern. In een moderne fabriek kan het vermogen om beweging op subnanometerniveau te meten bepalen of een wafer-, reticle- of bondingproces functioneert zoals beoogd.

Samen laten deze bedrijven zien dat het halfgeleiderecosysteem van Brainport niet beperkt is tot het ontwerpen van chips. Het wordt steeds actiever in de volledige ondersteunende laag daaromheen: sensing, koeling, inspectie, licht, packaging, datatransport en AI-compute.

Industriële diepgang is het echte voordeel

Een halfgeleiderstartup heeft meer nodig dan alleen een goede architectuur of een slim component. Zo’n bedrijf heeft toegang nodig tot schaars technisch talent, gespecialiseerde apparatuur, onderzoekspartners, toeleveranciers, testomgevingen, productiekennis en uiteindelijk veeleisende eerste klanten.

Precies daar heeft Brainport een aanzienlijk voordeel.

ASML biedt een wereldwijd anker in de lithografie. NXP heeft generaties chipontwerpers opgeleid in mixed-signal-, automotive-, radiofrequente en secure-identification-halfgeleiders. Philips maakt nog altijd deel uit van de deeptech-erfenis van de regio op het gebied van sensing en industriële innovatie. Op de High Tech Campus Eindhoven bieden imec-NL en Holst Centre expertise in sensoren, dunne lagen, advanced packaging en geprinte elektronica. PhotonDelta coördineert het Nederlandse ecosysteem voor geïntegreerde fotonica en verbindt ontwerpers, foundries, packagingbedrijven en klanten.

Deze organisaties creëren niet automatisch succesvolle startups. Maar ze scheppen wel de voorwaarden waaronder moeilijke bedrijven kunnen worden opgebouwd.

Dat onderscheid is belangrijk. Europa heeft geen gebrek aan halfgeleideronderzoek. Er is geen tekort aan wetenschappelijke publicaties, prototypes of veelbelovende technologieën. De werkelijke uitdaging is om die doorbraken om te zetten in reproduceerbare productie, wereldwijd concurrerende bedrijven en toeleveringsketens die in Europa verankerd blijven.

Vooral voor fotonica wordt productie de volgende beslissende stap.

gerardanton.com

Rapport Semicon in Brainport

Lees hier het hele rapport van Gerard & Anton en Braventure.

Lees meer

Van veelbelovende fotonica naar productiecapaciteit

De nieuwe TNO Photonic Chip Pilot Line op de High Tech Campus Eindhoven is een van de duidelijkste voorbeelden van die overgang. De faciliteit, die nu in aanbouw is, moet helpen de kloof te overbruggen tussen prototypes van fotonische chips en industriële productie op schaal op wafers van zes inch indiumfosfide.

In juni maakten TNO en ASML een samenwerking rond de pilotlijn bekend. ASML zal DUV- en I-Line-lithografieapparatuur inzetten in de gedeelde omgeving, waarbij het bedrijf zijn ervaring in lithografie, procescontrole en metrologie combineert met de onderzoeks- en ontwikkelinfrastructuur van TNO.

De betekenis reikt verder dan één faciliteit.

Geïntegreerde fotonica is al lange tijd een van de meest veelbelovende deeptech-velden van Nederland. Bedrijven kunnen chips ontwerpen die licht in plaats van elektronen gebruiken om informatie te transporteren, waar te nemen of te verwerken. Maar deze chips betrouwbaar, in volume en met voorspelbare kwaliteit produceren, is een heel andere uitdaging.

De pilot line is bedoeld om die ontbrekende productielaag te helpen creëren. Bedrijven krijgen er een plek om processen te bewijzen, yield te verbeteren, packagingroutes te ontwikkelen en dichter bij productieomstandigheden te komen die internationale klanten zullen herkennen.

Voor Brainport is dat een strategisch bezit. Het betekent dat de regio steeds vaker niet alleen ideeën en onderzoekstalent kan bieden, maar ook een route van architectuur naar prototype naar een produceerbaar product.

Het is trouwens goed om op te merken dat de vergelijking van € 908 miljoen aan subsidies en financiering na een beursgang of SPAC buiten beschouwing laat. Ook worden pure fotonicabedrijven die buiten de halfgeleidertag van Dealroom vallen niet volledig meegenomen. Daardoor kan de bijdrage van fotonica worden onderschat.

Het fundament ligt er al

De healthtech- en energie-ecosystemen die eerder in deze serie werden beschreven, zoeken beide naar manieren om afzonderlijke doorbraken om te zetten in duurzame, schaalbare industrieën.

Halfgeleiders beginnen vanuit een andere positie. De industriële ruggengraat is al uitzonderlijk sterk. Brainport beschikt over mondiale bedrijven, gespecialiseerde toeleveranciers, onderzoeksinstituten, talentpijplijnen en een reputatie die ver buiten Nederland reikt.

De vraag is of die ruggengraat snel genoeg nieuwe zelfstandige bedrijven kan blijven voortbrengen. De eerste aanwijzingen zijn bemoedigend. De financieringscurve van de regio stijgt. Nieuwe spin-outs komen voort uit ASML, imec, TU/e en HighTechXL. Jonge bedrijven richten zich op enkele van de meest urgente knelpunten in AI, geavanceerde productie, optische netwerken en chipproductie. En er wordt nieuwe infrastructuur gebouwd om fotonica van een belofte in het lab naar de industriële realiteit te brengen.

Dat maakt het halfgeleiderverhaal groter dan alleen het verhaal van de kracht van ASML. Het gaat erom of Brainport tientallen jaren aan opgebouwde capaciteiten kan omzetten in een continue stroom van bedrijven die de technologie bouwen achter de wereldtechnologie. Rond die ambitie vormt zich nu al een volgende generatie.