Stroomnet zet 120 GW hernieuwbare energie in Europa op het spel

Uit een nieuwe analyse van de energiethinktank Ember blijkt dat 120 GW aan geplande uitbreidingen van de capaciteit voor hernieuwbare energie in Europa in gevaar komt door knelpunten in de netcapaciteit. Ter vergelijking: de totale elektriciteitscapaciteit van het Verenigd Koninkrijk bedraagt ongeveer 110 GW.

Volgens de analisten beschikt één op de twee netbeheerders over onvoldoende netcapaciteit om geplande wind- en zonne-energieprojecten aan te sluiten. Met andere woorden: er is niet genoeg ruimte op het elektriciteitsnet om nieuwe zonnepanelen en windturbines aan te sluiten. Toch is de uitrol van nieuwe hernieuwbare energiebronnen cruciaal voor de energiezekerheid van Europa, nu de oorlog in Iran de energieprijzen opdrijft.

De ernstigste knelpunten worden gemeld in Oostenrijk, Bulgarije, Letland, Nederland, Polen, Portugal, Roemenië en Slowakije. Toch treft hetzelfde probleem ook grotere landen zoals Duitsland en Italië, die geen gegevens over hun netcapaciteit delen.

“Nu de energiekosten de pan uit rijzen, zijn de Europese netwerken een cruciale factor in de race om hernieuwbare energiebronnen te installeren ter vervanging van geïmporteerde fossiele brandstoffen en om huishoudens te beschermen tegen schommelende prijzen”, aldus Elisabeth Cremona, energieanalist bij Ember. “Knelpunten in het elektriciteitsnet zijn niet langer louter een technisch probleem. Ze vormen een veiligheidsrisico.”

Meer dan twee derde van de geplande zonne- en windenergieprojecten loopt gevaar

Elektrificatie en een toenemende binnenlandse productie van schone energie vormen de belangrijkste pijlers van de Europese strategie voor decarbonisatie. De elektrificatie van vervoer, verwarming en industrie is met name van belang om de afhankelijkheid van de invoer van fossiele brandstoffen uit het buitenland te verminderen – en van de volatiliteit op de energiemarkten als gevolg van de huidige geopolitieke situatie. Als dergelijke knelpunten blijven bestaan, komen decarbonisatie en energiezekerheid in gevaar.

Ember merkte op dat in de 17 landen die gegevens over de transmissienetcapaciteit hebben gerapporteerd, meer dan twee derde (66%) van de nieuwe wind- en grootschalige zonne-energieprojecten die voor 2030 zijn gepland, in gevaar is. Bovendien zou het gebrek aan netcapaciteit de installatie van 16 GW aan zonnepanelen op daken kunnen vertragen of verhinderen, wat gevolgen zou hebben voor meer dan 1,5 miljoen huishoudens in zes van de 13 landen die gegevens over het distributienet hebben gerapporteerd.

“Na de energiecrisis van 2022 zijn de investeringen in zonnepanelen op daken sterk gestegen, omdat huishoudens bescherming zochten tegen de schommelende energieprijzen”, vervolgt Cremona. “Nu landen op zoek zijn naar manieren om zich te beschermen tegen de huidige pieken in de energieprijzen, kunnen we het ons niet veroorloven dat de netten hen in de weg staan.”

Beschikbare netcapaciteit trekt investeringen aan

Beperkingen in het elektriciteitsnet beïnvloeden ook waar nieuwe investeringen kunnen worden gedaan. De belangrijkste daarvan is de vraag naar nieuwe datacenters en naar industrieterreinen. Daarom zullen projectontwikkelaars waarschijnlijk kiezen voor locaties met beschikbare netcapaciteit.

Analisten leggen uit dat van de zeven landen die deze gegevens publiceren, er drie geen enkele capaciteit hebben voor nieuwe industriële belasting: Oostenrijk, Bulgarije en Roemenië. Tsjechië heeft ruim voldoende beschikbare capaciteit, terwijl ook België en Letland aanzienlijke nieuwe vraag kunnen opvangen.

Uit de analyse blijkt dat sommige Europese netten goed gepositioneerd zijn om nieuwe vraag naar elektrificatie van huishoudens op te vangen. Zes van de acht landen die over deze indicator rapporteren, hebben voldoende capaciteit om warmtepompen aan te sluiten voor maximaal een derde van de huishoudens. Omgekeerd zouden Polen en Spanje met beperkingen te maken krijgen.

Er kan capaciteit worden vrijgemaakt – zonder het elektriciteitsnet fysiek uit te breiden

Wat zijn mogelijke oplossingen om snel nieuwe capaciteit beschikbaar te maken? Onderzoekers van Ember wijzen op ‘non-wire’-oplossingen als manieren om de huidige situatie te verbeteren.

‘Non-wire’-oplossingen zijn manieren om beperkingen in het elektriciteitsnet op te vangen zonder nieuwe fysieke infrastructuur aan te leggen, zoals kabels, hoogspanningsleidingen of onderstations. Tot deze oplossingen behoren het integreren van energieopslag om overtollige opwekking op te vangen en vrij te geven wanneer het net onder druk staat, of het inzetten van software om het net slimmer te maken en de energiestromen te optimaliseren.

Volgens de analisten zouden deze oplossingen Europa in staat stellen om maar liefst 185 GW aan nieuwe capaciteit aan te sluiten – de Duitse capaciteit aan hernieuwbare energie bedraagt ongeveer 210 GW – zonder enige fysieke uitbreiding van het netwerk.