Pax Silica: Nederland stapt in Amerikaans chipbond

Nederland sluit zich aan bij Pax Silica, een door de Verenigde Staten geleide alliantie op het gebied van halfgeleider- en AI-technologie. De Nederlandse minister van Buitenlandse Handel, Sjoerd Sjoerdsma, maakte de deelname van het land bekend tijdens een belangrijk diplomatiek bezoek aan Washington, D.C.

De Pax Silica-alliantie brengt belangrijke mondiale technologische leiders samen, waaronder de Verenigde Staten, Japan, Zuid-Korea en de Europese Commissie. De coalitie heeft tot doel de gehele waardeketen van halfgeleiders te waarborgen, van grondstoffen tot geavanceerde AI-hardware. Deze collectieve overeenkomst is erop gericht een veerkrachtigere toeleveringsketen te creëren en gemeenschappelijke normen voor opkomende technologieën vast te stellen om een tegenwicht te bieden aan de invloed van China.

“Nederland speelt wereldwijd een leidende en unieke rol in de chipindustrie. Pax Silica biedt kansen voor de Nederlandse economie en verstevigt de handelspositie van Nederland. Binnen Pax Silica werken we met andere landen samen aan onze economische veiligheid in een geopolitiek onrustige wereld.”, aldus minister Sjoerdsma.

Een evenwicht vinden tussen handel en geopolitiek

De toetreding tot Pax Silica komt op een gevoelig moment voor Nederland, temidden van een delicate diplomatieke situatie met de VS en de banden met China. Peking is een cruciale markt voor het Nederlandse halfgeleiderbedrijf, met name ASML. De door de VS geleide exportbeperkingen die aan China zijn opgelegd, hebben dan ook gevolgen voor de omzet van het bedrijf en de Nederlandse economie in bredere zin.

Om de spanningen die hiermee gepaard gaan te illustreren: vorige week liet de Amerikaanse minister van Handel, Howard Lutnick, ASML weten dat Washington vreest dat een van zijn topklasse chipfabricagemachines mogelijk in China terecht is gekomen. Het technologiebedrijf ontkende dit en verklaarde dat het nooit een van zijn extra-ultraviolette (EUV) machines naar China heeft verzonden. EUV-machines zijn de enige apparaten ter wereld die in staat zijn om de kleinste, meest geavanceerde circuitpatronen op silicium te printen.

Terwijl de Verenigde Staten aandringen op strengere exportcontroles op geavanceerde technologie, streeft de Nederlandse regering ernaar haar kroonjuweel te beschermen tegen buitensporige buitenlandse inmenging. Pax Silica biedt een gestructureerd kader om deze tegenstrijdige druk het hoofd te bieden. Deelname lost de onderliggende spanningen tussen nationale economische belangen en internationale veiligheidseisen echter niet onmiddellijk op.

De wrijving rond de Match Act

Een belangrijke bron van spanning is de voorgestelde Amerikaanse wetgeving die bekendstaat als de Match Act. Deze wet zou de Amerikaanse regering extraterritoriale bevoegdheden verlenen om de export van technologie vanuit derde landen te beperken. Concreet wil de VS het vermogen van ASML beperken om zijn deep ultraviolet (DUV)-lithografiemachines in China te verkopen en te onderhouden.

Minister Sjoerdsma reisde naar Washington om rechtstreeks tegen deze wetgeving te lobbyen en had daar ontmoetingen met Amerikaanse functionarissen zoals minister van Handel Howard Lutnick en adjunct-minister van Financiën Francis Brooke. De Nederlandse regering heeft herhaaldelijk bezwaar gemaakt tegen de Match Act, omdat zij deze beschouwt als een inbreuk op haar strategische autonomie. Pax Silica biedt geen oplossing voor dit wetgevingsconflict. In plaats daarvan fungeert de alliantie als een diplomatiek forum waar beide landen met elkaar kunnen onderhandelen. Nederland blijft zich verzetten tegen eenzijdige Amerikaanse exportbeperkingen, maar gebruikt de alliantie tegelijkertijd om zijn inzet voor collectieve veiligheid te tonen.

Kansen voor Nederlandse innovatie

Ondanks de geopolitieke spanningen biedt Pax Silica aanzienlijke voordelen voor het Nederlandse technologie-ecosysteem. De alliantie zal naar verwachting nieuwe mogelijkheden bieden voor onderzoek, ontwikkeling en grensoverschrijdende investeringen. Bedrijven als ASM International en het geïntegreerde fotonica-initiatief PhotonDelta zullen baat hebben bij nauwere samenwerking met Amerikaanse, Japanse en Zuid-Koreaanse partners. Deze bedrijven zijn gespecialiseerd in geavanceerde chipmaterialen en optische chips van de volgende generatie, die van cruciaal belang zijn voor de toekomstige AI-infrastructuur.

Hoewel de Verenigde Staten een Pax Silica-fonds van 250 miljoen dollar hebben opgericht ter ondersteuning van infrastructuur en kritieke mineralen, legt de alliantie zelf geen directe financiële verplichtingen op aan Nederland. Deelname is gebaseerd op een niet-bindende verklaring in plaats van een rigide verdrag. Dankzij deze flexibele structuur kan Nederland meewerken aan de beveiliging van de toeleveringsketen en exportcontroles zonder zich te verbinden tot verplichte financiële bijdragen of juridisch bindende beperkingen.

Ook de Europese Commissie, Duitsland en Griekenland hebben zich bij het initiatief aangesloten. De Amerikaanse staatssecretaris Jacob Helberg vertelde de Financial Times dat Argentinië, Chili, Costa Rica, Kazachstan en Panama zich deze week eveneens bij het initiatief zouden aansluiten. Door exportcontroles, onderzoeksfinanciering en de inkoop van grondstoffen te coördineren, hopen de leden van de alliantie toekomstige tekorten aan chips te voorkomen en hun technologisch leiderschap veilig te stellen. Voor Nederland zullen de volgende stappen erin bestaan deze politieke afstemming om te zetten in praktische voordelen voor de binnenlandse technologiesector.