Miljardenproject Terafab zet chipsector onder druk

Het ambitieuze Terafab-project van Elon Musk krijgt steeds concretere vormen, maar de financiële en logistieke uitdagingen zijn gigantisch. Waar de markt aanvankelijk uitging van een investering van zo'n 25 miljard dollar, tonen recente documenten aan dat de kosten kunnen oplopen tot maar liefst 119 miljard dollar. Terwijl Intel instapt als productiepartner, waarschuwt ASML-topman Christophe Fouquet voor de enorme druk die dit megaproject legt op de toch al oververhitte wereldwijde chipketen.

De explosieve stijging van de kosten

In maart 2026 kondigde Elon Musk het Terafab-project aan als een gezamenlijk initiatief van Tesla, SpaceX en xAI. De eerste schattingen voor de bouw van de fabriek in Texas lagen tussen de 20 en 25 miljard dollar. Recente officiële documenten uit Grimes County werpen echter een heel ander licht op de werkelijkheid. De kosten voor de allereerste bouwfase worden nu geraamd op 55 miljard dollar. Als alle geplande fases worden gerealiseerd, kan de totale investering oplopen tot wel 119 miljard dollar.

Deze enorme stijging laat zien hoe complex het is om geavanceerde chipfabricage op te zetten. Het bouwen van een hypermoderne fabriek vereist niet alleen dure machines, maar ook een extreem complexe infrastructuur voor de toelevering. Analisten waren verrast door deze nieuwe cijfers, die eerdere ramingen volledig in de schaduw stellen. Het project is hiermee in één klap een van de duurste industriële ondernemingen ter wereld geworden.

Intel als cruciale productiepartner

Om deze gigantische plannen te realiseren, heeft Musk een ervaren partner nodig. Zijn eigen bedrijven hebben immers geen ervaring met het daadwerkelijk bakken van chips op nanoschaal. In april 2026 sloot chipgigant Intel zich daarom aan als de primaire productiepartner voor Terafab. Intel brengt zijn geavanceerde 18A-procesnode in. Deze technologie maakt gebruik van transistors die kleiner zijn dan twee nanometer. Ook levert Intel zijn nieuwste technieken voor het op elkaar stapelen van chips, de zogeheten geavanceerde verpakkingstechnologie.

De fabriek in Texas krijgt een oppervlakte van maar liefst 100 miljoen vierkante voet. Het project functioneert in feite als een uitbreiding van de productiecapaciteit van Intel. Tesla en SpaceX treden hierbij op als de belangrijkste afnemers. Door deze samenwerking hoeft Musk niet zelf vanaf nul een ingewikkeld productieproces te ontwikkelen. Intel krijgt op zijn beurt een enorme, kapitaalkrachtige klant die de nieuwe 18A-technologie direct op grote schaal valideert.

ASML waarschuwt voor knelpunten

De schaal van het Terafab-project baart de rest van de chipindustrie echter grote zorgen. Tijdens het Imec Technology Forum 2026 in Antwerpen uitte ASML-topman Christophe Fouquet zijn twijfels over de haalbaarheid. Hij bevestigde dat hij constructieve gesprekken heeft gevoerd met Elon Musk over het project. Fouquet noemde Musk zeer serieus over zijn plannen, maar waarschuwde tegelijkertijd voor grote logistieke problemen.

Volgens de topman groeit de vraag naar AI-chips momenteel veel sneller dan de fabrikanten kunnen bijbenen. Megaprojecten zoals Terafab zetten de toch al overbelaste toeleveringsketen voor chipmachines onder maximale spanning. ASML heeft zelf onlangs zijn omzetverwachting voor 2026 naar boven bijgesteld door een stormachtige stijging van het aantal nieuwe orders. Hoewel de machinebouwer uit Veldhoven er alles aan doet om geen rem op de groei te zetten, blijft de capaciteit beperkt. Er zijn simpelweg niet genoeg hoogwaardige lithografiesystemen direct beschikbaar om aan de wensen van alle partijen te voldoen.

De realiteit achter de papieren plannen

Ondanks de ronkende persberichten en de miljardenramingen is de bouw van de megafabriek nog geen uitgemaakte zaak. Onlangs gaf een beursdocument van SpaceX een verrassend inkijkje in de werkelijke stand van zaken. Uit deze zogeheten S-1-registratie blijkt dat de samenwerking rondom Terafab momenteel nog erg vrijblijvend is. Er is op dit moment slechts sprake van een algemeen kader tussen de betrokken bedrijven. Er zijn nog geen harde, bindende afspraken gemaakt over de verdeling van het kapitaal of het intellectueel eigendom.

Dit betekent dat de miljardeninvesteringen op papier nog niet definitief zijn toegezegd door de deelnemende partijen. Het project bevindt zich in de praktijk dus nog in een zeer vroege en kwetsbare fase. Voorzichtige analisten wijzen erop dat dit soort megaprojecten vaker vertraging oploopt of zelfs wordt versoberd als de economische wind tegenzit. De markt zal de komende maanden scherp letten op de eerste echte contracten die daadwerkelijk worden ondertekend.

Geopolitieke spanningen en Europese autonomie

De schaalvergroting van Amerikaanse chipinitiatieven heeft ook grote geopolitieke gevolgen voor Europa. De Europese Unie probeert met haar eigen Chips Act juist minder afhankelijk te worden van andere werelddelen. De enorme zuigkracht van projecten zoals Terafab dreigt deze Europese plannen echter te doorkruisen. Er groeit in Europa de angst dat de belangrijkste technologische bedrijven, zoals ASML, worden meegezogen in de Amerikaanse invloedssfeer.

De Amerikaanse overheid heeft de afgelopen jaren al flink geïnvesteerd in binnenlandse chipproducenten zoals Intel. Door de nauwe banden tussen de Amerikaanse politiek en private projecten zoals Terafab kan de export van cruciale machines verder worden beperkt. Als de VS via strenge regels de nieuwste machines opeist voor eigen projecten, blijft er voor Europese fabrieken minder capaciteit over. Dit zet de Europese ambitie om twintig procent van de wereldwijde chipproductie in handen te krijgen onder zware druk. Europa dreigt zo de controle over zijn eigen technologische kroonjuwelen te verliezen aan Amerikaanse belangen.

De blik op de toekomst

De komende jaren worden cruciaal voor de verdeling van de macht in de wereldwijde chipsector. De enorme vraag naar rekenkracht voor kunstmatige intelligentie, zelfrijdende auto's en robots blijft de markt aanjagen. Of het Terafab-project slaagt, hangt grotendeels af van de levering van de meest geavanceerde machines.

ASML speelt hierin als enige leverancier van High-NA EUV-systemen een absolute sleutelrol. Als het Nederlandse bedrijf erin slaagt om de productie snel genoeg op te schalen, kan de droom van Musk werkelijkheid worden. Mocht de toeleveringsketen echter verstopt raken, dan zal dat de wereldwijde ontwikkeling van AI aanzienlijk vertragen. De strijd om de schaarse machines zal de verhoudingen tussen de Verenigde Staten, Europa en Azië verder op scherp zetten. Wat begon als een ambitieus plan in Texas, is inmiddels uitgegroeid tot het brandpunt van de wereldwijde technologische machtsstrijd. De uitkomst hiervan zal bepalen wie de regie voert over de digitale infrastructuur van de toekomst.