Industrie wil af van afhankelijkheden, overheid blijft achter

Terwijl Nederlandse industriële bedrijven steeds actiever werken aan het verkleinen van hun strategische afhankelijkheden, blijft de overheid opvallend stil. Dat contrast springt eruit in nieuw onderzoek van RaboResearch naar de weerbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven. Waar vooral grote industriële ondernemingen concrete stappen zetten om minder kwetsbaar te worden voor geopolitieke en economische schokken, ontbreekt een vergelijkbare beweging aan de publieke kant.

Het resultaat: een groeiende asymmetrie tussen een industrie die vooruit denkt en een overheid die vooral reageert.

Strategische afhankelijkheid staat hoog op de agenda van de industrie

Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer 20 procent van alle Nederlandse bedrijven actief werkt aan het verminderen van strategische afhankelijkheid van andere landen. Dat doen zij onder meer door minder te importeren, kritieke activiteiten terug te halen naar Nederland of Europa, en gevoelige processen, zoals dataopslag of klantenservice, dichter bij huis te organiseren.

Wie echter verder inzoomt, ziet dat deze beweging sterk geconcentreerd is bij grote ondernemingen en in het bijzonder in de industrie. Bij grote bedrijven is het aandeel dat actief werkt aan het verminderen van afhankelijkheden zelfs opgelopen tot ongeveer 50 procent, zowel ten opzichte van landen buiten de EU als binnen Europa.

De industrie loopt hierin duidelijk voorop. Niet uit ideologie, maar uit noodzaak.

Industrie vs Overheid: Twee snelheden in weerbaarheid

Voor de industrie is afhankelijkheid geen abstract risico

Industriële bedrijven ervaren strategische afhankelijkheid direct op de werkvloer. Stilvallende productielijnen door leveringsproblemen, prijsschokken op energie, exportbeperkingen of geopolitieke escalaties raken de kern van hun bedrijfsvoering.

Juist daarom wordt strategische autonomie in de industrie steeds vaker vertaald naar concrete keuzes:

• heroverweging van offshoring;
• meer regionale of Europese leveranciers;
• terughalen van cruciale productiestappen;
• investeren in eigen infrastructuur en buffers.

Het onderzoek laat zien dat deze koers geen tijdelijke reactie is op recente crises. Ten opzichte van vorig jaar is het beeld nauwelijks veranderd. Strategische afhankelijkheid is structureel onderdeel geworden van de industriële agenda.

Overheid: wel woorden, weinig systematiek

Opvallend is wat het onderzoek níét laat zien: een vergelijkbare systematische beweging aan de kant van de overheid. Terwijl industriële bedrijven hun afhankelijkheden expliciet in kaart brengen en reduceren, ontbreekt bij de overheid een even duidelijk, samenhangend beleid gericht op strategische autonomie.

Dat is des te opvallender omdat juist de overheid verantwoordelijk is voor dossiers als:

• energiezekerheid;
• digitale infrastructuur;
• dataveiligheid;
• vitale ketens;
• publieke dienstverlening.

Waar bedrijven risico’s vertalen naar investeringsbeslissingen, blijft het overheidsoptreden vaak steken in beleidsnota’s, pilots en versnipperde initiatieven. De stap van analyse naar uitvoering lijkt lastiger dan in het bedrijfsleven.

Twee snelheden in weerbaarheid

Het RaboResearch-onderzoek legt daarmee een fundamenteel spanningsveld bloot: industrie en overheid bewegen met verschillende snelheden. Bedrijven, met name in de industrie, worden gedwongen om vooruit te kijken, scenario’s door te rekenen en strategische keuzes te maken. Overheden opereren vaker reactief, binnen bestaande kaders en politieke cycli.

Dat verschil wordt problematisch zodra publieke en private afhankelijkheden elkaar raken. Industriële bedrijven kunnen hun productie terughalen, maar blijven afhankelijk van publieke infrastructuur, vergunningen, netcapaciteit en regelgeving. Als daar geen gelijke strategische scherpte tegenover staat, ontstaat een kwetsbare mismatch.

Strategische autonomie vraagt om publiek-private samenhang

De impliciete boodschap van het onderzoek is helder: strategische autonomie kan niet uitsluitend door bedrijven worden georganiseerd. Zonder een overheid die dezelfde urgentie voelt en vertaalt naar daadkrachtig beleid, blijft weerbaarheid fragmentarisch.

Juist in een tijd waarin geopolitiek, technologie en economie steeds sterker verweven raken, vraagt strategische onafhankelijkheid om samenhang tussen industriebeleid, energiebeleid, digitalisering en publieke dienstverlening.

De industrie is begonnen. De vraag is nu of de overheid volgt.