Het Europese alternatief voor winkelbetalen

Nederland heeft sinds 2012 geen eigen betaalsysteem meer. Waar PIN ooit een nationaal symbool was voor eenvoudig en veilig betalen, schakelden banken over op Maestro en V PAY, beide in handen van Amerikaanse spelers. Die netwerken worden inmiddels ook uitgefaseerd.

Sinds 1 juli 2023 worden er geen nieuwe Maestro- of V PAY-passen meer uitgegeven, en tegen 2030 verdwijnen de laatste restanten. Dan heeft Nederland zich volledig overgegeven aan Visa en Mastercard. Maar kan het niet anders? Ja, Spanje en Zweden laten zien dat het anders kan. Met Swish en Bizum bewijzen deze landen dat soeverein betalen niet alleen mogelijk is, maar ook moderner en goedkoper.

Serie

Het Europese Alternatief

The European Alternative is een serie over Europese techoplossingen die privacy, digitale soevereinheid en duurzaamheid centraal stellen. In plaats van afhankelijk te zijn van grote Amerikaanse platforms, laten we zien welke alternatieven Europa zelf biedt—transparant, veilig en in lijn met Europese waarden.

Bekijk serie

Nederland: 100% afhankelijk van Amerikaanse systemen

Nederland is een van de weinigelanden in West-Europa zonder eigen betaalsysteem. Ooit liep Nederland juist voorop. In 1990 introduceerde de bankensector PIN als uniform systeem voor magneetstripkaarten, maar in 2012 werd het systeem opgeheven ten gunste van internationale alternatieven. De reden? De overstap naar EMV-chipkaarten, die veiliger waren tegen fraude zoals skimming.

Sindsdien gebruiken Nederlanders uitsluitend Maestro (Mastercard) en V PAY (Visa) en nu Debit Mastercard en VISA Debit Card. Deze nieuwe kaarten bieden wereldwijde acceptatie, maar alles loopt via de VS.Als je met een Rabokaart in een winkel betaalt die zelf een Raborekening heeft, gaat die transactie via de VS.

Europa doet het anders: eigen systemen als standaard

Terwijl Nederland afhankelijk is van Visa en Mastercard, hebben de meeste Europese landen hun eigen betaalsystemen behouden. Frankrijk heeft Cartes Bancaires (CB) met 70 miljoen kaarten, goed voor 85% van alle binnenlandse transacties. Duitsland gebruikt Girocard, met meer dan 100 miljoen kaarten en brede acceptatie bij geldautomaten en winkels. Italië, Denemarken, Portugal en Noorwegen hebben respectievelijk PagoBancomat, Dankort, Multibanco en BankAxept.

Al die landen hebben hun eigen PIN-systeem gewoon doorontwikkeld. Deze systemen zijn verenigd in de European Card Payment Association (ECPA), die werkt aan gemeenschappelijke standaarden en interoperabiliteit. De Europese Rekenkamer bevestigt dat deze nationale systemen een groot deel van de binnenlandse transacties in hun landen faciliteren, terwijl Visa en Mastercard samen bijna 90% van de grensoverschrijdende betalingen domineren.

De doorbraak aan de kassa: van QR naar Tap & Pay

Dat we afhankelijk zijn geworden van Amerikaanse partijen, komt deels door technologische barrières uit het verleden, maar die verdwijnen nu in rap tempo. Voorheen hadden alternatieve betaalmethodes in de fysieke winkel vaak een nadeel. Ze moesten om de pinterminal heen. De oplossing was meestal werken met een QR-code, wat het qua gebruiksgemak aflegde tegen de pinpas. Inmiddels is dat verleden tijd.

Dankzij stevig ingrijpen van de Europese Unie (via de Digital Markets Act) is Apple gedwongen om de felbegeerde NFC-chip op de iPhone open te stellen voor derde partijen. Dit betekent een ware revolutie voor de winkelvloer: consumenten kunnen nu ook met lokale, Europese betaalapps simpelweg ‘tap & pay’ gebruiken, met exact dezelfde frictieloze ervaring als Apple Pay.

Spanje: Bizum als voorloper in real-time betalingen

Spanje toont hoe een land zonder eigen kaartnetwerk toch een soeverein betaalsysteem kan ontwikkelen. Bizum, gelanceerd door Spaanse banken, maakt gebruik van SEPA Instant voor directe rekening-naar-rekening betalingen. Met 31,5 miljoen actieve gebruikers en 5,5 miljard transacties per jaar is het een van de meest succesvolle mobiele betaalapps van Europa. Gebruikers kunnen geld overmaken via telefoonnummer, betalen in webshops en fysieke winkels, en zelfs doneren aan goede doelen.

Bizum is een drijvende kracht achter de EuroPA-alliantie, een samenwerkingsverband met andere Europese betaalplatforms om een interoperabel Europees betaalsysteem te creëren. Sinds maart 2025 kunnen gebruikers van Bizum, Bancomat (Italië) en MB WAY (Portugal) al grensoverschrijdend betalen in Spanje, Portugal, Italië en Andorra.

Zweden: Swish als dagelijkse standaard

In Zweden is Swish de onbetwiste leider in mobiel betalen. Ontwikkeld door Zweedse banken, wordt het systeem door 80% van de bevolking gebruikt voor dagelijkse transacties, van P2P-betalingen tot aankopen in winkels en online. Swish maakt gebruik van mobiele telefoonnummers voor snelle en veilige betalingen, met transacties die in enkele seconden worden verwerkt.

Het systeem is diep geïntegreerd in het Zweedse betaalecosysteem en is aangesloten bij de European Mobile Payment Systems Association (EMPSA), die werkt aan verdere Europese interoperabiliteit. Swish is een voorbeeld van hoe een land een eigen, innovatief betaalsysteem kan creëren dat wereldwijd navolging vindt.

Europese samenwerking: ENP en EuroPA als blauwdruk

Europa werkt actief aan een gezamenlijke betaalinfrastructuur om de afhankelijkheid van Visa en Mastercard te verminderen. Het European Network for Payments (ENP), opgericht in september 2026, verbindt nationale systemen zoals Bizum, Bancomat en Vipps MobilePay via een centrale interoperabiliteitshub in Madrid.

ENP bereikt 130 miljoen gebruikers in 13 landen, goed voor 70% van de EU-bevolking, en richt zich eerst op cross-border persoon-op-persoon betalingen, gevolgd door e-commerce en fysieke winkels. De EuroPA-alliantie, ondertekend in februari 2026, verbindt vijf grote Europese betaalplatforms en streeft naar naadloze grensoverschrijdende betalingen uiterlijk in 2027. Deze initiatieven tonen aan dat Europa serieus werkt aan betaalautonomie.

Kansen voor Nederland: tijd voor een eigen systeem

Nederland heeft een unieke kans om aan te sluiten bij de Europese beweging naar betaalautonomie. De opening van de NFC-chip op iPhones en de verplichte SEPA Instant voor directe rekening-naar-rekening betalingen binnen 10 seconden sinds januari 2025 maken het technisch haalbaar om een eigen betaalsysteem te ontwikkelen. Open Banking via PSD2-wetgeving biedt bovendien de mogelijkheid om innovatieve oplossingen te creëren. Voor ondernemers betekent dit lagere transactiekosten, direct beschikbaar geld en minder afhankelijkheid van buitenlandse partijen. Consumenten profiteren van meer keuzevrijheid, lagere kosten en betere privacybescherming, aangezien Europese betaalsystemen onder strenge EU-privacywetgeving vallen.

Terwijl de vervanging van iDEAL door het stroeve Wero op veel weerstand stuit, vangen Payment Service Providers dit online gelukkig al op met ‘pay by bank’. Nu is het wachten op een soevereine, succesvolle oplossing voor aan de kassa.