Fotonische chips als troef voor Nederlandse defensiesystemen

Een nieuw rapport van PhotonDelta en de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) stelt dat geïntegreerde fotonische chips — een gebied waarin Nederland wereldwijd een koppositie inneemt — moderne defensiesystemen aanzienlijk kunnen versterken, ook al zijn de militaire toepassingen van deze technologie tot nu toe grotendeels onontgonnen.

Het rapport, getiteld "Geïntegreerde Fotonische Chips voor Defensie & Veiligheid", werd overhandigd aan staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk tijdens een werkbezoek aan het Hive Aerospace Collective in Hoogerheide, waar hij kennismaakte met het regionale innovatie-ecosysteem en enkele toonaangevende bedrijven in defensierelevante waardeketens.

Waarom fotonische chips?

Geïntegreerde fotonische chips gebruiken licht in plaats van elektriciteit om informatie te verzenden en te verwerken, en om uiterst nauwkeurige metingen en detecties uit te voeren. Volgens de studie versterkt de technologie vier capaciteiten die cruciaal worden geacht in moderne conflicten: navigatie en timing zonder GPS, veilige en storingsvrije communicatie, geavanceerde waarneming en detectie, en weerbaarheid tegen elektronische oorlogsvoering.

Omdat fotonische componenten systemen kleiner, lichter, energiezuiniger en minder storingsgevoelig maken, worden ze gezien als geschikt voor drones, satellieten, voertuigen en draagbare militaire uitrusting — inclusief inzet in GNSS-denied omgevingen waar GPS-signalen niet beschikbaar of verstoord zijn.

“De studie van PhotonDelta en de BOM draagt bij aan het ontwikkelen van een nog betere samenwerking tussen Defensie, bedrijven, overheden en kennisinstellingen. Dat is onmisbaar voor versterking van de Nederlandse krijgsmacht. De oorlog in Oekraïne heeft mij weer laten zien hoe belangrijk innovatie is voor de Nederlandse defensie-industrie. De focus op samenwerking met innovatieve bedrijven hebben we ook beschreven in de Defensienota en deze studie is daar een geweldig voorbeeld van.”, Derk Boswijk, staatssecretaris van Defensie.

Knelpunten

Het rapport schetst Nederland als een land met een zeldzame voorsprong. Het wijst op de volledige waardeketen voor geïntegreerde fotonica in Nederland, versterkt door een nieuwe fotonische chipfabriek die in aanbouw is in Eindhoven. In tegenstelling tot veel landen die hun fotonica-waardeketen nog moeten opbouwen, is Nederland volgens de studie in staat om direct door te stromen naar concrete defensietoepassingen.

In plaats van meer laboratoriumonderzoek zien de auteurs adoptie, validatie en opschaling als het werkelijke knelpunt. Ze stellen drie prioriteiten voor: de lancering van een "Defensie Fotonica Versnellingsprogramma" voor 2026–2030 om prioritaire toepassingen te bundelen; adoptie centraal stellen in het innovatiebeleid door eindgebruikers vroegtijdig te betrekken en te werken met gefaseerde contractering, waarbij Defensie optreedt als "launching customer"; en gericht investeren in wat het rapport de "defensie-last mile" noemt — militaire kwalificatie, security-by-design, NAVO-standaardisatie en systeemintegratie.

Het rapport benadrukt ook dat de bestaande Nederlandse innovatie-infrastructuur, waaronder BITS, ODIN, SecFund, het groeifondsprogramma van PhotonDelta en de regionale ontwikkelingsmaatschappijen, al toereikend is; de uitdaging ligt in het coördineren daarvan, niet in het opbouwen van iets nieuws.