De onbenutte mijn van Nederland ligt gewoon boven de grond
Niet onder de grond, maar boven de grond beschikt Nederland over een waardevolle bron: materialen van afvalstromen.
Published on March 3, 2026
-1.png&w=2048&q=75)
© Unsplash
Mauro verruilde Sardinië voor Eindhoven en volgt als GREEN+ expert de energietransitie. Hij vertelt data-gedreven verhalen en maakt series over duurzaamheid.
Nederland staat misschien niet bekend om zijn mijnbouw, maar een van onze rijkste materiaalreserves ligt voor het oprapen – in huizen, kantoren en vergeten elektronica. Een nieuwe analyse laat zien dat afgedankte apparaten in het hele land miljarden kilo’s waardevolle grondstoffen kunnen opleveren: essentieel voor de groene en digitale transitie.
Volgens de analyse van Dutch Urban Mine bevatten elektrische apparaten in Nederlandse huishoudens en bedrijven meer dan 7 miljard kilo aan waardevolle grondstoffen. Ongeveer 10% daarvan (764 miljoen ton) bestaat uit kritieke grondstoffen (CRM's), die essentieel zijn voor de groene en digitale transitie.
Achter de Cijfers
In Achter de Cijfers ontrafelen we elke aflevering één cijfer en bieden we inzichten met behulp van grafieken en diagrammen.
De Nederlandse, bovengrondse mijn
Koper is bijvoorbeeld nodig voor draden en motoren, silicium voor zonnepanelen en chips, en neodymium voor de magneten in windturbines. Het terugwinnen van deze materialen aan het einde van de levenscyclus van apparaten is cruciaal voor meer circulariteit en minder afhankelijkheid van buitenlandse toeleveringsketens.
Het rapport van Stichting OPEN, de organisatie voor inzameling en recycling van elektrisch afval, is het eerste overzicht van het potentieel van urban mining in Nederland.
In 2025 verdween in Nederland meer dan 400 miljoen kilo aan elektrische apparaten in het afval. Hergebruik hiervan zou genoeg materiaal opleveren voor duizenden nieuwe laptops, zonnepanelen of elektrische voertuigen.
Een gemiddeld Nederlands huishouden bevat 688 kilo grondstoffen. Het potentieel is dus enorm. De uitdaging is dat veel van deze stoffen nog steeds moeilijk terug te winnen zijn. Daarom is dit hét moment om te investeren in nieuwe, hoogwaardige recyclingtechnologieën, zegt Jan Vlak, directeur van Stichting OPEN.
Gemiste kans
De Nederlandse analyse is gebaseerd op de cijfers uit het Europese rapport “2050 Critical Raw Materials Outlook for Waste Electrical and Electronic Equipment” van het door de EU gesteunde FutuRaM-consortium.
Hun analyse bevestigt het grote potentieel van Europese afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA). Zij schatten dat er, als we de afgedankte producten in de EU combineren met die in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zwitserland en IJsland, 1 miljoen ton CRM's is. Genoeg om een rij containers te vormen van Zürich tot Parijs.
Momenteel wordt echter slechts 40% van deze hoeveelheid teruggewonnen. FutuRaM wijst erop dat van de totale hoeveelheid afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) slechts de helft correct werd verwerkt, waardoor maar 40% van de potentiële miljoenen kritieke grondstoffen (CRM’s) terugkwam. Een klein deel ging verloren tijdens het recyclingproces, terwijl de rest niet werd teruggewonnen door verkeerd afvalbeheer.
Het is daarom cruciaal te leren hoe dit potentieel maximaal kan worden benut. FutuRaM verwacht dat de hoeveelheid AEEA tot 2050 zal blijven groeien, en daarmee ook de stapel CRM’s die op deze afvalberg terechtkomt.
Europa heeft werk te doen
Zoals zowel Stichting OPEN als FutuRaM benadrukken, is het strategisch belangrijk om zoveel mogelijk van deze materialen terug te winnen.
Europa loopt achter op het gebied van zowel CRM-winning als -productie. In een document van de Europese Commissie uit 2023 werd de winning en verwerking van CRM in Europa onderzocht. Bij bijna alle geanalyseerde materialen hebben Europese landen een marginaal aandeel in de wereldwijde toeleveringsketen.
China domineert de wereldwijde levering van deze materialen. Dat blijkt uit het document van dezelfde Commissie. Peking had een stevige greep op de meeste van de geanalyseerde materialen. In de onderstaande tabel vindt u een overzicht van de lijst.
Meer terugwinnen is key
De EU-wet over kritieke grondstoffen, goedgekeurd in 2024, bepaalt onder meer dat gerecyclede kritieke grondstoffen tegen 2030 een kwart van het totale grondstoffenverbruik van de EU moeten vormen.
In een recent rapport van de Europese Rekenkamer (ERK) wordt alarm geslagen over de Europese voorziening van kritieke grondstoffen. Volgens de analisten brengen pogingen om de voorziening te diversifiëren weinig op, vertragen obstakels tussen lidstaten de productie en staat recycling nog in de kinderschoenen.
Wat recycling betreft, wijst de ERK erop dat van de 26 kritieke grondstoffen zeven een recyclingpercentage van slechts 1 tot 5% hebben. Tien worden helemaal niet teruggewonnen. Daarnaast kampen recyclingbedrijven met hoge kosten, lage volumes en regelgeving die hun concurrentiepositie belemmert.
Omdat de hoeveelheid elektronisch afval tegen 2050 naar verwachting flink zal toenemen, is de vraag niet meer of er waardevolle materialen in de stedelijke mijnen van Europa zitten, maar of beleidsmakers en industrie ze snel genoeg kunnen terugwinnen. Zonder grote investeringen in recycling dreigt een groot deel van deze strategische hulpbronnen voorgoed verloren te gaan.