Europa haalt grondstoffendoelen voor batterijen en panelen niet

De Europese Unie slaagt er niet in de toevoer van cruciale grondstoffen veilig te stellen. Die grondstoffen zijn nodig voor haar energie- en klimaatambities. Tot die conclusie komt de Europese Rekenkamer (ERK) in een recent rapport. Pogingen om de import te spreiden leveren nauwelijks zichtbare resultaten op, terwijl obstakels binnen de lidstaten de productie afremmen. Recycling komt nog nauwelijks van de grond.

De overstap naar duurzame energie rust zwaar op technologieën als batterijen, windturbines en zonnepanelen. Voor al die toepassingen zijn zogeheten kritieke grondstoffen nodig — denk aan lithium, nikkel, kobalt, koper en zeldzame aardmetalen. De winning daarvan is grotendeels geconcentreerd buiten de EU, onder meer in China, Turkije en Chili. Om die afhankelijkheid te verkleinen nam de Unie in 2024 de Critical Raw Materials Act aan, bedoeld om de leveringszekerheid van 26 voor de energietransitie essentiële mineralen op lange termijn te garanderen.

Volgens de Rekenkamer kan de bevoorrading alleen worden versterkt door importbronnen te verbreden, de eigen productie op te schalen en fors in te zetten op recycling. Toch bevat de verordening vooral niet-bindende doelen voor 2030.

Onderhandelingen stilgelegd

Hoewel Brussel expliciet mikt op minder afhankelijkheid van een handvol landen, hebben inspanningen om de import te diversifiëren tot nu toe weinig opgeleverd. In de afgelopen vijf jaar sloot de EU veertien strategische partnerschappen rond grondstoffen, waarvan de helft met landen die laag scoren op goed bestuur. Opmerkelijk genoeg daalde tussen 2020 en 2024 de invoer uit deze partnerlanden voor ongeveer de helft van de onderzochte materialen. Andere initiatieven stokten: onderhandelingen met de Verenigde Staten werden in 2024 stilgelegd, terwijl het grondstoffenrijke Mercosur-akkoord met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay nog altijd wacht op volledige ratificatie binnen de EU.

Recycling komt niet op gang

Ook recycling moet een belangrijk deel van de oplossing vormen. Tegen 2030 wil de Unie dat minstens een kwart van de strategische grondstoffen uit hergebruik afkomstig is. De werkelijkheid is minder hoopgevend. Voor zeven van de 26 benodigde materialen ligt het recyclingpercentage momenteel tussen de 1 en 5 procent, terwijl tien helemaal niet worden teruggewonnen. Bovendien richten de meeste Europese doelstellingen zich niet op afzonderlijke materialen, waardoor juist moeilijk te recyclen stoffen — zoals zeldzame aardmetalen in elektromotoren of palladium in elektronica — buiten beeld blijven. Europese recyclingbedrijven kampen intussen met hoge kosten, beperkte volumes en technologische en regelgevende drempels die hun concurrentiepositie aantasten.

Mijnbouw in de kinderschoenen

Daarnaast wil de EU dat tegen 2030 tien procent van het eigen verbruik uit mijnbouw binnen de lidstaten komt. In de praktijk staat de exploratie echter nog in de kinderschoenen. Zelfs wanneer nieuwe voorraden worden ontdekt, kan het tot twintig jaar duren voordat een mijn operationeel is — te laat om vóór 2030 een betekenisvolle bijdrage te leveren.

Doelstellingen moeilijk haalbaar

Kritieke grondstoffen zijn economisch onmisbaar en tegelijk kwetsbaar in hun bevoorrading. Op de meest recente Europese lijst staan 34 van zulke materialen; 26 daarvan zijn essentieel voor technologieën rond hernieuwbare energie en 17 gelden als strategisch. De EU heeft zich voorgenomen de netto-uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minstens 55 procent terug te dringen en in 2050 klimaatneutraal te zijn. Zonder stabiele toegang tot deze grondstoffen dreigen die doelstellingen echter moeilijk haalbaar te worden.