De oliecrisis laat de urgentie van de energietransitie zien

Het escalerende conflict in Iran heeft geleid tot een nieuwe oliecrisis. De prijs van Brent-ruwe olie is gestegen tot boven de 100 dollar per vat, waardoor de kwetsbaarheid van de toeleveringsketens voor fossiele brandstoffen aan het licht is gekomen. Na de aanvallen op olietankers in de Straat van Hormuz gisteren zijn de vooruitzichten op de-escalatie vervlogen.

De verstoring in de Straat van Hormuz benadrukt de kwetsbaarheid van landen die afhankelijk zijn van geïmporteerde olie en gas. De schok die hierdoor ontstond vormt een krachtige katalysator voor verandering. De overgang naar hernieuwbare energie is niet langer alleen een milieu gerelateerd. Het is ook noodzakelijk voor de nationale veiligheid, strategische autonomie en wereldwijde economische concurrentie.

Groene energie is nu al het goedkoopst

Het financiële argument om te kiezen voor fossiele brandstoffen is niet meer houdbaar. In het afgelopen decennium zijn de kosten voor het opwekken van elektriciteit uit zonne-energie met 89% gedaald, terwijl de kosten voor grootschalige batterijopslag met 70% zijn gedaald. In 2022 zijn wind- en zonne-energie officieel de goedkoopste energiebronnen ter wereld geworden.

Al in 2021 bevestigde een rapport van het Internationaal Agentschap voor Hernieuwbare Energie dat bijna tweederde van de nieuw geïnstalleerde hernieuwbare energiecentrales elektriciteit opwekt tegen lagere kosten dan de meest kosteneffectieve, nieuwe fossiele brandstofcentrales.

Alleen de zon is al een verbluffende energiebron: elk uur bereikt meer zonne-energie de aarde dan de mensheid in een heel jaar verbruikt. De overgang naar een CO₂-neutraal energienetwerk is een investering die uiteindelijk ook zorgt voor enorme opbrengsten. Onderzoekers van de Universiteit van Oxford schatten dat de vervanging van fossiele brandstoffen door duurzame energie tegen 2050 een wereldwijde besparing van minstens 12 biljoen dollar oplevert.

Het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld

De Britse Climate Change Committee (CCC) heeft een rapport gepubliceerd naar aanleiding van de recente gebeurtenissen. Volgens de CCC zal het behalen van de netto-nuldoelstelling van het Verenigd Koninkrijk tegen 2050 minder kosten dan het doorstaan van een enkele fossiele brandstofcrisis. Bovendien levert het aanzienlijke gezondheids- en economische voordelen op. Deze transitie zorgt voor een verschuiving van de afhankelijkheid van instabiele, buitenlandse fossiele brandstoffen naar binnenlandse, schonere en efficiëntere brandstoffen.

Ed Miliband, de Britse minister van Energie, benadrukte het belang van deze transitie. Hij merkt op dat het gezinnen kan beschermen tegen toekomstige fluctuaties in de prijzen van fossiele brandstoffen. Investeren in netto-nul-initiatieven levert een aanzienlijk rendement op, waarbij elke pond potentieel tussen de 2 en 4 pond aan voordelen oplevert. Bovendien zou het voorkomen van de omvangrijke gevolgen van klimaatverandering tegen 2050 maar liefst 130 miljard pond kunnen besparen.

Groene energie als wapen tegen de oliecrisis

Energiezekerheid vereist strategische autonomie. Landen hebben geen controle over de wereldwijde olieprijzen, maar wel over hun binnenlandse energie-infrastructuur. De Europese Unie heeft dit principe in de praktijk gebracht na de energiecrisis van 2022, die werd veroorzaakt door de Russische invasie van Oekraïne. Dankzij het REPowerEU-initiatief heeft Europa zijn afhankelijkheid van geïmporteerd gas snel verminderd en de transitie naar schone energie versneld.

Begin 2026 produceerde de Europese Unie meer elektriciteit uit wind en zon dan uit aardgas. De EU heeft ook haar richtlijn voor hernieuwbare energie herzien en een bindende doelstelling opgesteld om in 2030 ten minste 42,5 % van haar energie uit hernieuwbare bronnen te halen. De huidige crisis in het Midden-Oosten versterkt de urgentie van dit beleid.

Europese denktanks dringen er - naar aanleiding van de situatie in Iran - bij regeringen op aan om de aansluiting van hernieuwbare energiebronnen op het elektriciteitsnet te versnellen en de flexibiliteit van het systeem te vergroten. Ook ontwikkelingslanden erkennen deze strategische noodzaak. Door over te stappen op hernieuwbare energie kunnen opkomende economieën de traditionele infrastructuur voor fossiele brandstoffen omzeilen, waardoor ze minder kwetsbaar worden voor de snel veranderende wereldmarkt.

Voor ontwikkelingslanden biedt deze transitie een kans om de lokale economie te stimuleren en arbeidsintensieve industrieën te creëren, waardoor hun ontwikkelingstraject fundamenteel verandert. Momenteel ontvangen deze landen echter slechts een vijfde van de wereldwijde investeringen in duurzame energie. Het vrijmaken van financiering voor opkomende markten is cruciaal voor het opbouwen van een veilig en rechtvaardig wereldwijd energiesysteem. Echte soevereiniteit in het moderne tijdperk vereist energieonafhankelijkheid.

De transitie stimuleren

Het conflict in het Midden-Oosten heeft de wereldwijde energiemarkt ernstig verstoord. Deskundigen waarschuwen dat er in de toekomst waarschijnlijk meer prijsstijgingen zullen zijn als gevolg van de onstabiele geopolitieke situatie. De overgang naar schone, groene hernieuwbare energiebronnen en elektrische voertuigen is niet alleen economisch verstandig, maar ook essentieel voor het beschermen van het milieu en het waarborgen van economische stabiliteit op de lange termijn. De huidige crisis in het Midden-Oosten moet als laatste waarschuwing dienen. Versnelde decarbonisatie is de enige rationele weg voorwaarts voor mondiale veiligheid en economische groei.