De nieuwe kennisorde: China claimt de wetenschappelijke top

Decennialang stond Harvard bekend als de meest vooraanstaande universiteit ter wereld. Die realiteit is nu anders. Nieuwe gegevens bevestigen dat de Zhejiang Universiteit in China momenteel de meest productieve onderzoeksinstelling ter wereld is. Harvard is gezakt naar de derde plaats, terwijl Shanghai Jiao Tong Universiteit de tweede plek inneemt.

Recente cijfers van de Leiden Rankings tonen een nieuwe realiteit: 19 van de top 25 universiteiten ter wereld zijn inmiddels Chinees. De ranglijst beoordeelt instellingen op basis van wetenschappelijke output en impact. De dominantie is overduidelijk; Chinese instellingen presteren beter dan hun westerse tegenhangers in impactvol onderzoek, met name in het publiceren van artikelen die tot de top 10% van hun vakgebied behoren.

Deze verschuiving is het resultaat van een decennialange strategie van Peking om de koppositie in wetenschappelijke innovatie te veroveren. Terwijl Chinese universiteiten stijgen, breken Amerikaanse en Europese instellingen hun concurrentievoordelen af door bezuinigingen en isolationisme.

Een systemische verschuiving gesteund door massale investeringen

In 2025 passeerde China de Verenigde Staten voor het eerst in het aantal universiteiten in de Global 2000, met 346 instellingen tegenover 319 in de VS. Waar 98% van de Chinese universiteiten hun positie verbeterde, zag 83% van de Amerikaanse instellingen hun positie dalen. Deze opmars wordt aangedreven door een meedogenloze financiële motor.

Tussen 2019 en 2023 groeiden de Chinese investeringen in R&D met jaarlijks 8,9%, bijna het dubbele van het Amerikaanse groeipercentage van 4,7%. In 2024 bereikte de Chinese R&D-intensiteit 2,68% van het bbp, gestimuleerd door het 14e vijfjarenplan dat agressieve groei in wetenschappelijke uitgaven voorschreef. Het resultaat is een onderzoeksecosysteem dat groter, sneller en effectiever is dan de Amerikaanse rivaal.

Amerika’s zelfveroorzaakte achteruitgang

Terwijl Peking versnelt, trapt Washington op de rem. De daling van Harvard is symptomatisch voor een bredere Amerikaanse terugtocht, versterkt door politieke keuzes. De regering-Trump heeft aanzienlijke bezuinigingen op federaal onderzoek doorgevoerd, waardoor de budgetten waar laboratoria van afhankelijk zijn, hard zijn geraakt, volgens The New York Times.

Deze fiscale krimp heeft directe gevolgen. Het "Technology, Innovation, and Partnership" (TIP) directoraat van de National Science Foundation ontving slechts $410 miljoen van het geautoriseerde jaarbudget van $4 miljard. Dit tekort van miljarden dollars verstikt kritieke onderzoeksinitiatieven op het moment dat de wereldwijde concurrentie toeneemt.

Naast de financiële balans is ook het culturele klimaat voor innovatie verslechterd. Uit onderzoek blijkt dat meer dan een derde van de Amerikaanse wetenschappers aan zelfcensuur doet en bijna 30% zich niet vrij voelt om openlijk te spreken. Deze sfeer, gecombineerd met een restrictief immigratiebeleid, heeft de talentstroom die de Amerikaanse wetenschap historisch voedde, afgesneden. In augustus 2025 daalde het aantal internationale studenten in de VS met 19% ten opzichte van het jaar daarvoor.

De situatie in Europa

De eerste Europese universiteit in de Leiden-ranglijst is de Universiteit van Oxford op plek 29, gevolgd door University College London. Tien plaatsen daaronder staat de eerste universiteit uit een EU-land: de Universiteit van Kopenhagen.

Ondanks waarschuwingen dat Europa jaarlijks €100 miljard moet investeren om economisch te overleven, werden onderzoeksbudgetten gekort om defensie-uitgaven te betalen. Ongeveer €2,1 miljard werd weggehaald. In Nederland kondigde het kabinet-Schoof substantiële bezuinigingen aan op het hoger onderwijs en onderzoek, oplopend tot €1 miljard.

Toch probeert de Commissie de koers te corrigeren. Als reactie op de Amerikaanse bezuinigingen werd het programma "Choose for Europe" gelanceerd om internationaal onderzoekstalent te lokken. Daarnaast heeft de Europese Commissie een budget van €175 miljard voorgesteld voor Horizon Europe (2028–2034), bijna een verdubbeling van het huidige budget van €95,5 miljard.

Toekomstscenario's: 2030 en daarna

Prognoses wijzen erop dat China tegen 2030 ruim 30 procent meer aan R&D zal uitgeven dan de VS, wat een gat slaat van bijna $600 miljard. Tegen 2035 zullen de Chinese uitgaven naar verwachting 1,8 keer zo hoog zijn als die van de Verenigde Staten. Deze financiële dominantie stelt Chinese instellingen in staat om toptalent aan te trekken en superieure infrastructuur te bouwen.

Hoewel het een enorme uitdaging blijft om de stijgende R&D-uitgaven van Peking bij te benen, duiden de huidige gegevens op een permanente reorganisatie van de wereldwijde intellectuele orde. De verdringing van iconen zoals Harvard is geen tijdelijke dip, maar het resultaat van een doelbewuste, goed gefinancierde overdracht van wetenschappelijke macht. Nu China zijn positie als het belangrijkste laboratorium ter wereld verstevigt, moet het Westen beslissen of het bereid is kortetermijnprioriteiten op te offeren om zijn technologische soevereiniteit op de lange termijn veilig te stellen.