ASML zet Nederland voorop in Europese techrace, zegt ING

Terwijl het grootste deel van Europa moeite heeft om de Verenigde Staten en Azië bij te houden in de wereldwijde techboom, vormt Nederland een duidelijke uitzondering, dankzij ASML.

Dat is de conclusie van een nieuwe analyse van ING-economen Marcel Klok en Bert Colijn. Zij berekenen dat de chipmachinemaker uit Veldhoven, samen met de Nederlandse toeleveranciers en investeringen eromheen, dit jaar goed kan zijn voor 2,2% van de Nederlandse economie.

Een bedrijf zo groot als een sector

ASML is wereldwijd het enige bedrijf dat de meest geavanceerde lithografiemachines maakt. Chipfabrikanten hebben die nodig om de modernste halfgeleiders te produceren. Nu de AI-boom de vraag naar chips opdrijft, zijn deze machines zeer gewild.

Volgens ING is ASML alleen al goed voor ongeveer de helft van de omzet van de hele Nederlandse machine-industrie: €33,7 miljard in 2025. Het directe aandeel van het bedrijf in de Nederlandse economie groeide van slechts 0,1% in 1995 naar 1,3% in 2025, en zal naar verwachting 1,6% bereiken in 2026.

Doorwerking

De impact houdt niet op bij de fabriekspoort van ASML. Het bedrijf koopt onderdelen en diensten in bij veel Nederlandse bedrijven en investeert fors, vooral in onderzoek en ontwikkeling. Tel die effecten op, en ING komt uit op 2,2% voor 2026.

Opvallend genoeg behoren uitzendbureaus tot de Nederlandse bedrijven die het meest profiteren van de bredere machine-industrie, naast andere machinebouwers.

De economen wijzen ook op voordelen die lastiger te meten zijn. Bedrijven die toeleveren aan topexporteurs behoren doorgaans tot de meest productieve van het land, en werken voor een wereldwijde marktleider kan toeleveranciers helpen hun werkwijze te verbeteren, te groeien en nieuwe klanten binnen te halen.

Het Internationaal Monetair Fonds rekent Nederland via de handel tot de landen die het sterkst blootstaan aan de wereldwijde golf van AI-investeringen. Volgens ING heeft ASML de Nederlandse economie bovendien geholpen recente schokken op te vangen, zoals de energiecrisis en handelsspanningen.

De Nokia-vraag

Maar sterk leunen op één bedrijf brengt risico’s met zich mee. ING vergelijkt de situatie met Finland en Nokia. Rond 2000 was Nokia alleen al goed voor bijna 4% van de Finse economie. Nadat de smartphone opkwam en het bedrijf zijn voorsprong verloor, zakte dat aandeel tot 0,5% in 2011, en de schade aan de bredere Finse economie hield jarenlang aan.

De economen denken niet dat Nederland in dezelfde positie zit. De totale voetafdruk van ASML van 2,2% ligt nog ruim onder de piek van Nokia, en de Nederlandse economie is gevarieerder, met ook sterke farmaceutische en IT-dienstensectoren. Toch zullen de pieken en dalen van de cyclische chipindustrie steeds vaker terug te zien zijn in de Nederlandse groeicijfers.

Geopolitiek en groeipijnen

Geopolitiek is een andere zorg. De VS beperken nu al de verkoop van de meest geavanceerde machines van ASML aan China, en een voorgestelde Amerikaanse wet, de MATCH Act, kan de regels verder aanscherpen. Tegelijkertijd is de sector afhankelijk van cruciale onderdelen uit het buitenland, onder meer uit Duitsland, Taiwan, Zuid-Korea en de VS. Spanningen kunnen dus zowel de afzet als de inkoop van ASML raken.

Ook in eigen land zijn er grenzen. Tekorten aan geschoold personeel en ruimte kunnen de groei van het cluster afremmen. Het kabinet trok in 2024 €2,5 miljard uit om het vestigingsklimaat voor de sector te verbeteren, maar volgens ING zijn de zorgen daarmee niet verdwenen. Toch verwachten de economen dat ASML de komende jaren een belangrijke motor van de Nederlandse economische groei blijft.