ASML klem tussen VS en China door MATCH Act

ASML dreigt klem te komen zitten tussen de Verenigde Staten en China, meldt Het Financieele Dagblad (FD). Een Amerikaans wetsvoorstel, de MATCH Act, zou het bedrijf uit Veldhoven in de praktijk afsluiten van de Chinese markt.

De Multilateral Alignment of Technology Controls on Hardware Act (MATCH Act) werd op 2 april in beide kamers van het Congres ingediend. Het voorstel heeft indieners uit beide partijen, onder wie de Republikeinen John Moolenaar en Pete Ricketts en de Democraten Andy Kim en Chuck Schumer. Nederland, Japan en andere landen die chipmachines leveren, krijgen 150 dagen om hun exportbeperkingen voor Chinese chipmakers gelijk te trekken met die van de VS.

Lukt dat niet, dan kan het Amerikaanse Bureau of Industry and Security zijn bevoegdheid uitbreiden naar buitenlandse machines die Amerikaanse technologie bevatten. Daarnaast worden de regels voor de meest geavanceerde duv-lithografiesystemen (deep ultraviolet) aangescherpt, en zou het onderhoud stoppen aan machines die al in China staan.

Voor ASML betekent dat: geen nieuwe leveringen aan China, en geen onderhoud, software-updates of onderdelen meer voor de machines die daar al draaien. Het Nederlandse kabinet wil het wetsvoorstel van tafel hebben, schrijft het FD.

Waarom duv ertoe doet

De Amerikaanse zorgen gaan terug tot 2019. Dat jaar blokkeerde Den Haag onder zware Amerikaanse druk op het allerlaatste moment de eerste verkoop van een euv-machine (extreme ultraviolet) aan China. Chinese fabrikanten stapten daarop over op duv-machines, die toen nog niet verboden waren. Tussen 2024 en begin 2026 kochten ze daarvan voor meer dan 13 miljard dollar. Naar schatting staan er inmiddels meer dan driehonderd van deze machines in Chinese chipfabrieken.

Door wafers meerdere keren te belichten, maken Chinese technici met deze oudere apparatuur toch geavanceerde chips. Dat proces is duurder en levert minder op, maar stelt Huawei in staat zijn Ascend-AI-chips te produceren. Die vormen het hart van de Chinese opmars in kunstmatige intelligentie. FDD Action, een lobbygroep in Washington die het wetsvoorstel steunt, noemt duv-lithografie ‘het best beheersbare knelpunt in de Chinese AI-toeleveringsketen’.

Moolenaar, voorzitter van de China-commissie in het Huis van Afgevaardigden, zegt tegen het FD dat Nederland en de VS een gedeeld veiligheidsbelang hebben. ‘Beijing zal deze machines onvermijdelijk gebruiken om een eigen industrie op te bouwen en ASML en anderen uiteindelijk uit de markt te drukken.’

Miljarden op het spel

Critici waarschuwen dat de wet averechts kan werken. Een onderhoudsstop hoeft de Chinese vooruitgang niet tegen te houden, omdat Chinese chipmakers de scanners die ze al hebben kunnen ontleden, aanpassen en namaken. Ook kan de schade voor ASML veel groter uitvallen dan de 1 tot 1,5 miljard dollar aan serviceomzet die meestal wordt genoemd: tot 9 miljard dollar aan totale Chinese omzet staat op het spel.

Daarnaast wordt verwacht dat Beijing terugslaat, bijvoorbeeld door de export van kritieke grondstoffen naar de VS en Europa verder te beperken. China nam dit jaar bovendien decreten aan die buitenlandse bedrijven zware straffen in het vooruitzicht stellen als ze contracten verbreken om buitenlandse sancties na te leven. Als het zover komt, betekent gehoorzamen aan de Amerikaanse wet dat ASML Chinese regels overtreedt, en omgekeerd.

De kwestie wakkert ook de kritiek op het Nederlandse kabinet weer aan. Volgens sommigen laat Den Haag zich al jaren door Washington onder druk zetten, terwijl ASML Europa’s sterkste geopolitieke troef is. Critici wijzen erop dat Amerikaanse bedrijven ondanks de veiligheidsargumenten van Washington steeds uitzonderingen krijgen. Zo mocht Nvidia geavanceerde chips aan China blijven verkopen, op voorwaarde dat een kwart van de opbrengst naar de Amerikaanse overheid gaat.

Sommige analisten zien er een dieperliggend Europees probleem in. ASML is het grootste technologiebedrijf van Europa, maar verkoopt in Europa zelf vrijwel niets. Zolang Europa geen eigen afzetmarkt voor geavanceerde chips opbouwt, blijft het bedrijf volgens hen kwetsbaar voor druk van beide grootmachten. ASML publiceert woensdag zijn cijfers over het derde kwartaal.