‘Zwart-witdenken rond datasoevereiniteit moet verdwijnen’

Jarenlang was de keuze voor Amerikaanse cloudreuzen vanzelfsprekend. Organisaties kozen massaal voor Microsoft, Amazon en Google. Maar geopolitieke spanningen zorgen ervoor dat bedrijven en overheden nu vaker kijken naar Europese alternatieven. Volgens Bert Stam, managing director van Leaseweb Nederland, wordt het tijd dat we afstappen van het zwart-witdenken over datasoevereiniteit, want elke stap in de goede richting is er een. “Als je datasoevereiniteit tot op de vierkante millimeter gaat analyseren, kom je er altijd achter dat er ergens nog een Amerikaanse schakel in de keten zit.”

Strategische autonomie: het is een term die je steeds vaker hoort in gesprekken. Het is actueler dan ooit, maar Leaseweb houdt zich er al decennialang mee bezig. “We zijn vanaf het begin al, inmiddels zo’n 30 jaar geleden, soeverein geweest in relatie tot lokale juridische eisen,” zegt Stam. Het bedrijf levert infrastructuur as-a-service. Klanten kunnen kiezen voor een private cloud, een gedeelde cloud of bijvoorbeeld een model waarbij alleen wordt betaald voor wat daadwerkelijk wordt gebruikt. 

Leaseweb is actief in onder meer Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Noord-Amerika. Wereldwijd bedient Leaseweb zo’n 20.000 klanten. “Al deze regio’s zijn afzonderlijke entiteiten die volledig opereren volgens lokale wet- en regelgeving, bijvoorbeeld rond persoonsgegevens.”

Een soevereine Europese cloud

Het bedrijf startte het initiatief European Cloud Campus dat is goedgekeurd door de Europese Commissie. “In de kern gaat het om een soevereine cloud die organisaties minder afhankelijk maakt van Amerikaanse hyperscalers en hen meer controle geeft over waar data staat en wie erbij kan,” aldus Stam. Tegelijk moet het project bijdragen aan het aantrekken van hoogopgeleid IT-talent binnen de EU, dat toepassingen ontwikkelt en beheert in virtuele cloudomgevingen. 

Discussie verschuift

Gesprekken over datasoevereiniteit zijn dus dagelijkse kost voor Stam. Eén ding valt hem op: de discussie gaat tegenwoordig niet langer alleen over dataopslag, maar wordt steeds gedetailleerder en technischer. Steeds vaker rijst de vraag hoe robuust digitale systemen eigenlijk zijn als er iets misgaat. “Vorig jaar ging het vooral nog over: staat je data in Nederland, ja of nee? Nu verschuift het gesprek. Klanten vragen: als de stekker eruit gaat, kunnen wij dan nog doorgaan? Moet je dan ook opslag, rekenkracht en verwerking lokaal beschikbaar hebben?” Kortom, er lijkt voorzichtig sprake te zijn van meer bewustwording.

De fuik van big tech

Tegelijkertijd blijkt het in de praktijk lastig om die autonomie daadwerkelijk te realiseren. Veel organisaties zijn nog altijd sterk afhankelijk van big tech, merkt Stam op. Hij spreekt van een fuik. “Veel functionaliteiten van grote cloudplatformen zijn aantrekkelijk en maken het werk eenvoudiger, maar zorgen er tegelijk voor dat organisaties steeds dieper in één ecosysteem verankerd raken. Applicaties worden gebouwd op technologie die sterk verweven is met één cloudomgeving, waardoor overstappen steeds moeilijker en kostbaarder wordt.”

Zwart-wit denken moet verdwijnen

Juist daarom pleit Stam voor een pragmatische benadering. In één keer overstappen is lang niet altijd haalbaar. Als eerste stap kiezen veel organisaties daarom vaak voor een hybride model, waarbij een deel van de infrastructuur bij Amerikaanse cloudplatformen blijft en gevoelige data lokaal wordt opgeslagen. Stam noemt de gemeente Amsterdam als voorbeeld, waar kritisch wordt gekeken naar welke data echt lokaal moeten worden opgeslagen en welke minder gevoelig zijn. Ook de rest van de Nederlandse overheid zet steeds vaker stappen in die richting. “We voeren momenteel gesprekken met overheidsorganisaties en werken mee aan proof-of-concepts om Europese cloudalternatieven te testen.”

Zwart-witdenken over datasoevereiniteit is volgens hem sowieso niet realistisch. “Als je datasoevereiniteit tot op de vierkante millimeter gaat analyseren, kom je er altijd achter dat er ergens nog een Amerikaanse schakel in de keten zit,” zegt Stam. “Misschien gebruik je virtualisatiesoftware van een Amerikaans bedrijf, loopt een dataverbinding via een Amerikaanse partij of is een onderdeel van de infrastructuur elders ontwikkeld. Dan kun je eindeloos blijven discussiëren over wat wel en niet volledig soeverein is. Wat mij betreft moet de nadruk juist liggen op wat wél mogelijk is. Als je 80 procent van je doel kunt bereiken, is dat een enorme stap vooruit.”