Zou jij in paniek raken als de airco verboden wordt?

De airco is allesbehalve een elegante, duurzame manier van verkoeling. Er bestaan veel betere methoden om woningen en steden te koelen. Waarom hebben we eigenlijk huizen en steden gebouwd waarin airco überhaupt nodig is? In deze column doen we een gedachte-experiment. We bekijken een scenario waarin de airco plots verboden is. En we onderzoeken of we dan eindelijk de urgentie voelen om duurzame alternatieven serieus te omarmen.

Toen ik een paar dagen geleden mijn weerapp opende, moest ik even twee keer kijken. Staat daar echt 35? Verwar ik de 3 niet met een 2? Nog een keer goed kijken: nee. Vandaag wordt het afzien.

Dus het eerste wat ik doe is de stekker in de airco steken. Net als veel andere Nederlanders, kan ik me zo voorstellen. Een lekker makkelijke manier van koelen is het zeker. Een duurzame oplossing: zeker niet.

Cijfers liegen niet

Je bent het vast met me eens als je naar de cijfers kijkt. Mobiele airco’s zijn het minst efficiënt: ze verbruiken tot wel 20 keer meer energie dan een ventilator. Ook de klassieke split-airco is allesbehalve duurzaam: gemiddeld verbruikt die zo’n 0,7 kWh per uur per kamer, wat neerkomt op ongeveer 0,6 kilo CO₂-uitstoot na drie uur koelen — vergelijkbaar met 12 minuten warm douchen. En dat is nog een onderschatting, omdat koeling vaak plaatsvindt op momenten zonder zonne-energie, wanneer het stroomnet extra fossiel moet bijspringen.

Daarbovenop komt dat airco’s het elektriciteitsnet steeds zwaarder belasten. Op hete zomerdagen zorgt de groeiende aircostapel voor piekdruk op het net, waarbij de belasting in de zomer inmiddels richting die van de koudste winteravonden kruipt. En dan zijn er nog de koudemiddelen in de systemen zelf: vaak fluorkoolwaterstoffen, broeikasgassen die honderden tot duizenden keren sterker zijn dan CO₂. Kort gezegd: airco’s lossen hitte op in huis, maar dragen tegelijkertijd bij aan een onleefbare wereld op de lange termijn.

De airco wordt verboden. En dan?

Het antwoord op de vraag of we, op dit moment, zonder airco kunnen, zal voor veel mensen ‘nee’ zijn. Voor ouderen, kleine kinderen en mensen met astma is een hete woning simpelweg ondragelijk. Een terechte vraag is: waarom hebben we een stad gebouwd waarin airco überhaupt nodig is? Waarom hebben we gras uit tuinen gehaald en vervangen door steen en tegels? Dat moet toch beter kunnen.

Stel: de airco wordt vanaf morgen, om wat voor reden dan ook, verboden. Niet meer te krijgen in de reguliere winkels, alleen nog te vinden op het dark web. Maar wie er toch een gebruikt, krijgt een boete van onvoorstelbare hoogte. Welke maatregelen zou jij in huis nemen om het nog een beetje leefbaar te maken? En hoe moeten we onze steden dan aanpassen?

Een leefbare woning 

Er bestaan in Nederland gehele proeftuinen die klimaatadaptatie onderzoeken. Natuurlijke middelen en de juiste materialen bepalen hoe warm het wordt in een woning en/of stad.

Laten we eerst eens kijken naar een woning. De eerste stap is verrassend simpel: warmte buitenhouden in plaats van actief koelen. Dat begint met isolatie die niet alleen tegen kou werkt, maar juist ook tegen hitte: dikke gevels, goed geïsoleerde daken en reflecterende materialen die zonlicht terugkaatsen in plaats van absorberen. Ook nachtventilatie speelt een grote rol: woningen die slim openen zodra de buitentemperatuur daalt, zodat opgeslagen warmte vanzelf kan ontsnappen. Groene daken en gevels helpen daarnaast aantoonbaar om binnentemperaturen te verlagen door verdamping en schaduw. In warme landen wordt dit al decennialang toegepast, en ook in Nederland groeit de aandacht voor dit soort passieve koeling als alternatief voor energie-intensieve airco’s.

Hitte-eilanden verleden tijd

Op stedelijk niveau draait het om het doorbreken van hitte-eilanden, die nu juist door steen, asfalt en glas worden versterkt. Innovaties richten zich op “koelstructuren” in de stad: meer bomen en waterpartijen die via verdamping de omgevingstemperatuur verlagen, en lichte, reflecterende materialen die minder warmte opslaan. Daarnaast worden windcorridors ontworpen: open stedelijke assen waar natuurlijke luchtstromen vrij door de stad kunnen bewegen en warme lucht wordt afgevoerd. Ook stedelijke dichtheid speelt mee: steden worden zo ontworpen dat warmte niet opgesloten raakt tussen hoge gebouwen, maar kan circuleren en ontsnappen. In combinatie met slim waterbeheer en schaduwrijke infrastructuur ontstaat een stad die zichzelf passief koelt, zonder afhankelijk te zijn van energieverslindende systemen.

Conclusie

Dat we niet zonder airco kunnen, is dus onzin. Er bestaan tientallen andere koeltechnieken die veel duurzamer en slimmer zijn. We moeten ze alleen serieuzer gaan toepassen. Zo’n groen dak zou bovendien nog verrassend goed staan — en een subsidie zou daarbij geen overbodige luxe zijn.

Tot die tijd volstaat ook iets eenvoudigers. Ik pak een perenijsje uit de vriezer.