Zo kan Europa soeverein worden in betaaltechnologie

Een van de vele afhankelijkheden van Europa zit in het betalingsverkeer. Amerikaanse bedrijven, met name Visa en Mastercard, verwerken 61% van de kaarttransacties in de eurozone. Kan Europa zelfstandig worden op het gebied van betalingstechnologie, en zo ja, hoe?

Dit onderwerp stond centraal tijdens een panelsessie die plaatsvond in het kader van de EU Digital Summit op 9 juni in Brussel.

Een panel van experts boog zich over het onderwerp en benadrukte dat deze koers geen rechtlijnig stappenplan is, maar een reeks lastige afwegingen waarmee de EU onvermijdelijk geconfronteerd zal worden.

De infrastructuur is er al

Hoe afhankelijk Europa ook is, het hoeft zijn betalingsinfrastructuur niet vanaf nul op te bouwen. Jessica Ramos, hoofd Legal, Regulatory and Corporate Shared Services bij EBA Clearing, zei het helder: "Het gaat niet om de infrastructuur – die componenten bestaan al. Het gaat om wat we aan de voorkant doen.”

EBA Clearing is een pan-Europese aanbieder van betalingsinfrastructuur, met de grote Europese banken als aandeelhouders. Volgens Ramos verwerkt het systeem jaarlijks 33 miljard transacties, goed voor een waarde van 75 biljoen euro, en bereikt het bijna 5.000 deelnemers in heel Europa.

De opkomende digitale euro

Juist de consumentgerichte toepassingen die boven op die bestaande infrastructuur worden gebouwd, gaan uiteindelijk het verschil maken. Géraldine Mahieu van het directoraat Economisch Beleid van de Europese Commissie wees daarbij op de digitale euro als volgende stap. Die centrale-bankvaluta zou een digitale variant van contant geld worden, als aanvulling op bankbiljetten en munten.

De adjunct-directeur-generaal maakte duidelijk dat de digitale euro wordt ontworpen om samen te werken met de private sector, niet ertegenin — en dat de Commissie „niet van plan is de ene oplossing boven de andere te bevoordelen”. Het doel is, zei ze, simpelweg „de keuze voor de consument te verruimen — dat is het enige wat we willen, en hoe meer diversiteit, hoe beter we ervoor staan”.

Martina Weimert, CEO van EPI — het bedrijf achter de pan-Europese wallet Wero — onderschreef deze aanpak en benadrukte dat haar organisatie de digitale euro zal integreren zodra die beschikbaar is.

Tegelijkertijd stelde ze dat de publieke sector veel kan bijdragen door de acceptatie-infrastructuur — zoals Wero — open te stellen, in plaats van te dupliceren wat private partijen al opbouwen: „De publieke sector kan dit ondersteunen door het netwerk van acceptatie open te stellen, in plaats van alleen de digitale euro zelf aan te bieden. Zo kunnen we sneller vooruit richting ons gezamenlijke doel.”

Een bestaande leemte in het industriebeleid

Weimert stelde dat Europa niet alleen een infrastructuurprobleem heeft, maar iets fundamentelers mist: "Op het gebied van betalingen ontbreekt een echt industriebeleid. We hebben er een voor vervoer en een voor energie. Waarom dan niet voor betalingen? Betalingen zijn cruciaal — zonder betalingen geen handel; zonder handel geen economie.”

Haar kritiek richtte zich op Brussel, dat volgens haar te veel parallelle initiatieven naast elkaar ontwikkelt — de uitrol van instant payments, de digitale euro en digitale identiteit — zonder die goed op elkaar af te stemmen: "Het kan niet zo zijn dat we zoveel initiatieven in dezelfde periode op de agenda zetten. Dat is onhoudbaar voor de private sector om te implementeren.”

Volgens haar dreigt de EU daardoor terrein te verliezen aan stablecoins, waarop „we geen antwoord hebben”, terwijl de sector worstelt om bij te blijven. Haar conclusie: "We zijn uitdagers — dus moeten we samenwerken, niet met elkaar concurreren.”

Ramos bracht daar een gedeeltelijke nuancering tegenover. Regulering is volgens haar soms inderdaad te ver doorgeschoten, maar heeft ook innovatie juist versneld. "Instant payments bestaan al sinds 2017 — maar soms is regelgevende innovatie precies wat nodig is om dingen in beweging te krijgen.”

De Instant Payments Regulation, stelde ze, was uiteindelijk de doorslaggevende factor — waarmee ze suggereerde dat verplichtende regels soms onvermijdelijk zijn om soevereiniteitsambities om te zetten in daadwerkelijk gebruik.

Europees betalingsmodel: visie of realiteit?

Het panel schetste uiteindelijk een visie op Europese betalingssoevereiniteit waarin bestaande bouwstenen beter op elkaar aansluiten: de digitale euro als gedeelde infrastructuur in plaats van concurrent, en interoperabele wallets als voorbeeld daarvan.

Toch blijven er vragen open. Hoe snel het juridische kader voor de digitale euro rondkomt, of de EU haar overlappende initiatieven weet te stroomlijnen, en of een divers palet aan aanbieders de afhankelijkheid van buitenlandse technologie echt kan verminderen, moet nog blijken. Pas als die knelpunten worden opgelost, wordt duidelijk of een Europees betalingssysteem werkelijkheid wordt — of toch vooral een ambitie op papier blijft.