Ziektes snel opsporen: de spin-off die testen uit het lab haalt
Nuxa Diagnostics werkt aan technologie waarmee ziektes ter plekke worden getest, met een uitslag binnen 30 minuten.
Published on November 10, 2026
.jpg&w=2048&q=75)
De oprichters van Nuxa: Patrick Barendse en Daniel Besselink – © Nuxa Diagnostics
Mauro verruilde Sardinië voor Eindhoven en volgt als GREEN+ expert de energietransitie. Hij vertelt data-gedreven verhalen en maakt series over duurzaamheid.
Wil een boer zijn gewassen op een virus laten testen, dan moet er een monster naar een lab. “Nu stuur je monsters naar een centraal laboratorium en wacht je ongeveer een week op een antwoord,” zegt Daniel Besselink, medeoprichter en ceo van Nuxa Diagnostics. In die week kan een ziekte zich over een heel veld verspreiden, met gevolgen voor de planten en dus voor de oogst.
Nuxa wil dat gat dichten met technologie waarmee monsters ter plekke kunnen worden getest . Volgens Nuxa geven die testen binnen 30 minuten een antwoord. Landbouw is maar één toepassing: ook waterzuivering en de gezondheidszorg kunnen er baat bij hebben.
Het antwoord van de startup is een handzaam apparaat dat monsters op locatie test en snel uitsluitsel geeft. Laboratoriumtests laten een hoge nauwkeurigheid zien en kunnen ook mutaties opsporen, aldus het bedrijf.
Een programmeerbaar eiwit dat ziektes opspoort
Het bedrijf bouwt voort op jarenlang fundamenteel onderzoek aan Wageningen University & Research (WUR). Daar bestudeerden wetenschappers een enzym uit het bacteriële immuunsysteem, dat in de wetenschappelijke literatuur bekendstaat als prokaryotisch Argonaute.
WUR-onderzoekers, onder wie Nuxa-medeoprichter Patrick Barendse, ontdekten dat dit eiwit eenvoudig te herprogrammeren is. Met een speciaal ontworpen RNA-sequentie kunnen ze het eiwit naar een specifiek doelwit sturen, bijvoorbeeld een ziekteverwekker. Het systeem kan vervolgens vaststellen of die aanwezig is en in welke hoeveelheid.
Dat gebeurt in drie stappen. Eerst wordt het monster voorbereid: het biologische materiaal wordt toegevoegd aan een buffer in een reactievat waarin het enzym al aanwezig is. Vervolgens spoort het eiwit de ziekteverwekker op. Tot slot meet het apparaat van Nuxa hoeveel ervan in het monster zit. De resultaten worden automatisch naar de cloud gestuurd.
Volgens de ceo ligt een toepassing niet alleen in de landbouw, maar ook in de gezondheidszorg, bijvoorbeeld bij het opsporen van ebola. "In bepaalde Afrikaanse landen zijn lang niet zoveel centrale laboratoria als in Nederland. Daar heb je dus een oplossing nodig waarmee je ter plekke kunt testen.”

Een impressie van het draagbare apparaat – © Nuxa Diagnostics
Toen alles op zijn plek viel
Besselink was eerder chief of staff bij het Berlijnse climate-techbedrijf NeoCarbon. Gedreven om een eigen bedrijf te beginnen, ging hij op zoek naar veelbelovende technologieën van Nederlandse universiteiten en zag hij in het Argonaute-enzym een project dat het waard was om op te pakken.
Medeoprichter Barendse promoveerde cum laude in het lab waar de technologie werd ontwikkeld. Hij bleek precies de persoon die Besselink zocht. Ook de ondernemersgeest van Barendse sprak hem aan: al tijdens zijn bachelor was de huidige cto een eigen bedrijf begonnen.
Nuxa kwam eerder dit jaar als spin-off voort uit Wageningen University & Research (WUR). Het bedrijf ontvangt financiering via Biotech Booster, een nationaal programma dat de commercialisering van biotechinnovaties ondersteunt.
Volgens Besselink "staan de sterren zelden allemaal gunstig”. Het kostte dan ook de nodige moeite om de juiste technologie, markt en medeoprichter bij elkaar te brengen. "Maar we denken dat onze technologie een goedkoper alternatief biedt voor bestaande oplossingen. Bovendien kunnen we er meer impact mee maken en is ons concept financierbaar.”
Veel problemen om op te lossen, meer capaciteit nodig
Een verkoopargument waar het bedrijf op inzet, is de flexibiliteit van de technologie, die kan worden afgestemd op verschillende ziektes. “Planten, dieren of mensen: de onderliggende technologie is dezelfde,” legt Besselink uit.
In deze vroege fase is die veelzijdigheid lastig te managen. “We voeren gesprekken met verschillende partijen, maar we kunnen niet voor iedereen een test ontwikkelen. Binnen de landbouw zijn tests voor aardappelen of tomaten al heel verschillend van elkaar. En we willen ook iets met waterzuivering doen,” benadrukt hij.
Voor elk van de duizenden bestaande ziekteverwekkers een test klaar hebben, is op dit moment een te grote opgave. De keuze voor de eerste toepassing wordt cruciaal, net als de pilots die Nuxa begin 2027 wil starten.
Betrouwbaar, flexibel en goedkoop
Toch verwacht de medeoprichter dat de diagnostiek op locatie een steeds grotere rol gaat spelen. Andere technieken voor diagnostiek op locatie hebben volgens Besselink beperkingen. Sommige vereisen naast het DNA-doelwit ook een extra herkenningssequentie, een zogeheten PAM-sequentie. Daardoor kunnen ze bepaalde mutaties minder goed opsporen. LAMP, een andere techniek voor testen op locatie, geeft volgens hem bovendien relatief vaak fout-positieve of fout-negatieve uitslagen.
"Om succesvol te zijn met diagnostiek op locatie moet je technologie uiterst betrouwbaar en goedkoop zijn, en mutaties kunnen opsporen zodra ze ontstaan. Ons platform heeft al die eigenschappen. Daarom denken we dat we een sterke kandidaat zijn om uit te groeien tot een grote speler”, zegt de ceo.
Een eigen koers
Nuxa wil een compact, draagbaar analyseapparaat op de markt brengen, met voor elke test een aparte cartridge. Het apparaat wordt eenmalig aangeschaft; de cartridges zorgen voor terugkerende inkomsten. Omdat de technologie nog in ontwikkeling is, liggen de prijzen nog niet vast.
Als de pilots slagen, kunnen telers straks zelfs binnen één middag weten of hun gewas is aangetast door een ziekteverwekker.
