Zandvoort wordt F1's lab voor de strijd tegen microplastics

Dit weekend deed de pitstraat op Circuit Zandvoort dubbel dienst als milieuonderzoekslocatie. Diep onder het afwateringssysteem van het circuit vingen prototype filters in alle stilte bandenslijtagedeeltjes en microplastics uit het regenwater op — een discreet FIA-experiment dat uiteindelijk mede kan bepalen hoe steden hun waterwegen beschermen.

Het systeem is ontwikkeld in samenwerking met de Technische Universiteit van Berlijn en de Duitse start-up Urbanfilter. Twee prototype-units zijn rechtstreeks in het afwateringssysteem van Zandvoort ingebouwd, over een oppervlakte van ruim 3.300 vierkante meter rond de pitstraat en de beroemde Tarzanbocht bij bocht 1 — een van de plekken op het circuit met de meeste verkeersdrukte en slijtage.

Volgens Nicolas Aubourg, hoofd Research en Development bij de FIA, heeft laboratoriumtesten al sterke resultaten opgeleverd. De filters vingen tot 99% van de deeltjes op in het water dat door het systeem stroomde, met een verwacht onderhoudsinterval van ongeveer een jaar. Wat nog niet was getest, aldus Aubourg, was hoe de technologie standhoudt onder echte racecondities — vandaar de stap naar Zandvoort. "Het is een behoorlijk slim systeem," zei Aubourg. "Wat we nu moeten vaststellen, is hoe een prototype presteert onder echte omstandigheden op een circuit."

Een groter probleem dan racen

De FIA benadrukt dat Formule 1 zelf geen grote bijdrage levert aan het wereldwijde microplasticsprobleem — tijdens een grandprixweekend rijden slechts 22 auto's op een afgesloten circuit. De omvang van het probleem ligt elders: een OESO-rapport uit 2024 schatte dat er in 2020 alleen al 2,7 miljoen ton microplastics in het milieu terechtkwam, een cijfer dat naar verwachting tegen 2040 ongeveer zal verdubbelen. Daarnaast toonde een onderzoek onder leiding van de Universiteit van Portsmouth aan dat bandenslijtagedeeltjes wereldwijd verantwoordelijk zijn voor ongeveer 28% van alle microplastics die in het milieu terechtkomen.

Precies dat verschil tussen de kleine voetafdruk van de motorsport en de enorme omvang van vervuiling door wegverkeer is waar de proef in Zandvoort om draait. In plaats van F1 als doelwit van de oplossing te behandelen, gebruikt de FIA de gecontroleerde, nauwlettend gemonitorde omgeving van de sport om technologie te valideren die bedoeld is voor stadsstraten.

Het project verliep ongewoon snel voor motorsport-R&D-begrippen. Het verzamelen van monsters op het circuit, het ontwerpen van het filter en het vervaardigen van de prototypes waren allemaal binnen ruim twaalf maanden afgerond. De ligging van Zandvoort aan de Nederlandse kust maakte het een passende keuze voor de eerste praktijktoepassing van de technologie, gezien de directe route van lokale afwateringssystemen naar kwetsbare kustwateren.

"We hebben het filter ontworpen en, een jaar later, staan we hier in Zandvoort met prototypes," zei Aubourg.

Verder kijken dan het circuit

Als de gegevens uit Zandvoort standhouden, is het de ambitie van de FIA om het concept ver buiten Formule 1 te brengen. Aubourg gaf aan dat de bond hoopt gesprekken aan te gaan met promotors van andere circuits — met name straatcircuits — over het installeren van vergelijkbare filtersystemen tijdens raceweekenden, om de apparatuur daarna achter te laten voor het dagelijkse wegverkeer.

"Als we de promotors van andere straatcircuits ervan overtuigen dat we deze filters kunnen installeren, kunnen we racen met minder deeltjes die de locatie verlaten, en de filters achterlaten voor het dagelijkse wegverkeer," zei Aubourg. "Dat zou een aanzienlijke hoeveelheid deeltjes betekenen die niet in het milieu terechtkomen."

Hij voegde toe dat andere circuits al interesse hebben getoond in het concept, in afwachting van bevestiging dat de proef in Zandvoort in de praktijk net zo goed presteert als in het lab.

Voorlopig blijven de filters in Zandvoort op hun plek liggen, terwijl ze in alle stilte hun werk doen onder een van de zwaarste en populairste grands prix van de kalender — een kleinschalig experiment met een aanzienlijk grotere milieuambitie erachter.