Wetenschappers: red wilde groenten voor ons dieet

Een internationaal team van wetenschappers, mede onder leiding van onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR), roept overheden en financiers wereldwijd op om groentebiodiversiteit beter te beschermen en benutten. Dit is volgens hen essentieel voor zowel gezondere diëten als een klimaatbestendigere landbouw.

De oproep, gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), komt op een moment dat de wereldwijde groenteconsumptie bijna 40% onder het door de Wereldgezondheidsorganisatie aanbevolen niveau ligt. Een te lage groente-inname behoort tot de vijf belangrijkste voedingsgerelateerde risicofactoren voor de wereldwijde ziektelast, en meer dan een derde van de wereldbevolking kan zich geen gezond dieet veroorloven.

Volgens de onderzoekers zit het probleem niet alleen in de hoeveelheid, maar ook in het aanbod. "Meer groenten telen alleen is niet genoeg. We moeten ook een grotere diversiteit aan groentesoorten telen," aldus professor Eric Schranz, hoogleraar Biosystematiek aan de WUR. "Veel van de groentebiodiversiteit die we nodig hebben, is nog te vinden in traditionele rassen en hun wilde verwanten. We moeten deze diversiteit dringend veiligstellen en het behoud ervan koppelen aan veredeling, gebruik door boeren en gezondere diëten naarmate het klimaat verandert."

Een verborgen schat aan gewassen

De studie identificeert wereldwijd meer dan 1.480 eetbare groentesoorten — vermoedelijk een onderschatting — waarvan er veel slecht onderzocht zijn, ondanks hun lange geschiedenis in lokale diëten en landbouwsystemen. Voorbeelden die in het onderzoek worden uitgelicht zijn spinnenplant in Afrika, bittere komkommer in Azië, slippery cabbage in de Stille Oceaan, en de eetbare bladeren van pompoen, zoete aardappel en koeboon. Deze gewassen zijn vaak rijk aan vitamines en mineralen, beter aangepast aan zware lokale groeiomstandigheden en diep verankerd in regionale voedselculturen — maar ze krijgen slechts een fractie van de onderzoeks- en veredelingsinvesteringen die naar wereldwijd verhandelde groenten en basisgranen gaan.

De analyse is gebaseerd op de World Food Map, een interactieve database die de diversiteit en verspreiding van eetbare soorten wereldwijd in kaart brengt, mede geleid door WUR-onderzoekers dr. Anna Herforth en dr. Chris Vogliano.

De inzet wordt steeds groter: studies aangehaald in het artikel laten een scherpe afname zien, over de afgelopen eeuw, van het aantal traditionele groenterassen dat nog wordt geteeld, terwijl bijna een kwart van de onderzochte wilde verwanten van belangrijke groentegewassen inmiddels met uitsterven wordt bedreigd. Die wilde verwanten zijn belangrijk omdat ze genetische eigenschappen bevatten — resistentie tegen hitte, droogte, plagen en ziekten — die veredelaars kunnen gebruiken om robuustere gewassen te ontwikkelen naarmate het klimaat verandert.

"Groenten zijn natuurlijk een van de belangrijkste onderdelen van een gezond dieet," aldus co-auteur dr. Herforth. "Maar mensen laten groenten vaak links liggen als ze te duur of moeilijk verkrijgbaar zijn. We moeten meer biodiversiteit benutten, zodat iedereen toegang heeft tot het voedsel dat nodig is, en rijke culinaire tradities behouden blijven."

Van genenbank tot bord

De auteurs benadrukken dat behoud alleen niet voldoende is. Genenbanken zoals het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN) helpen zaden te beschermen tegen permanent verlies, maar volgens de onderzoekers moeten diverse groenten ook actief worden veredeld, geteeld, verhandeld en gegeten — behoud en gebruik moeten dus hand in hand gaan.

Het artikel formuleert vier prioriteiten voor beleidsmakers, financiers en onderzoekers: het redden en herstellen van traditionele groenterassen en hun wilde verwanten; het uitbreiden van onderzoek en veredeling om hun genetische potentieel te benutten; het vergroten van de productie en consumptie van een breder scala aan groenten; en het verankeren van groentebiodiversiteit in landbouw-, gezondheids-, onderwijs- en klimaatbeleid.

Aan het onderzoek werkten wetenschappers mee namens het World Vegetable Center, de Crop Trust, het International Potato Center, het Centre for Pacific Crops and Trees, de WUR, het International Center for Tropical Agriculture, de Food Security Leadership Council, de New York Botanical Garden en de CGIAR Genebank Accelerator.

Samen genomen, zo stellen de auteurs, kunnen deze stappen groentebiodiversiteit doen verschuiven van een verwaarloosde hulpbron naar een centrale pijler van strategieën om de wereldwijde voeding te verbeteren en voedselsystemen te bouwen die bestand zijn tegen een opwarmend klimaat.