Wenninks kritiek: kabinet blokkeert toekomst met begrotingsbeleid
Peter Wennink (ex-ASML) noemt het Nederlandse begrotingsbeleid 'middeleeuws' en waarschuwt voor economische achterstand.
Published on August 30, 2026
Peter Wennink in de Tweede Kamer
Team IO+ selecteert en brengt de belangrijkste nieuwsverhalen over innovatie en technologie, zorgvuldig samengesteld door onze redactie.
Het Nederlandse kabinet houdt vast aan een begrotingsbeleid dat Peter Wennink, voormalig CEO van ASML, 'middeleeuws' noemt. Zijn kritiek: het kabinet maakt geen onderscheid tussen eenmalige uitgaven en investeringen die op lange termijn rendement opleveren.
Volgens Wennink zou een dergelijke aanpak ASML hebben doen failliet gaan, en zet het Nederland nu op achterstand ten opzichte van concurrenten die wel strategisch investeren in technologie en innovatie. Hij zegt dat in een interview met Vrij Nederland.
Geen ruimte voor toekomstgerichte investeringen
Het huidige kasstelsel van de rijksoverheid boekt alle uitgaven direct als kosten, zonder rekening te houden met toekomstige opbrengsten. Wennink stelt dat dit investeringen in wetenschappelijk onderzoek, infrastructuur en innovatie tegenwerkt, omdat de kosten en baten niet over meerdere jaren worden verdeeld.
Hij pleit voor een overgang naar een baten-lastenstelsel, vergelijkbaar met de boekhouding van bedrijven en gemeenten. Hierbij worden investeringen gespreid en bezittingen zichtbaar gemaakt op een balans, zoals bij de aankoop van een woning via een hypotheek. Volgens Wennink blijven bij het huidige systeem niet alleen toekomstige opbrengsten buiten beschouwing, maar worden ook de kosten van uitgesteld onderhoud, zoals aan wegen en bruggen, niet zichtbaar.
Historische les vergeten
Wennink verwijst naar een oude Amsterdamse spreuk: 'De cost gaet voor de baet uyt'. Dit principe, al in de 17e eeuw bekend, lijkt in de 21e eeuw vergeten, aldus Wennink. Hij benadrukt dat de overheid de afgelopen decennia te veel aan de markt heeft overgelaten, terwijl ASML in haar beginjaren juist profiteerde van overheidssubsidies voor technische innovatie.
De geplande Nationale Investeringsbank noemt hij een goede ontwikkeling, maar deze is onvoldoende zolang de begrotingsregels niet veranderen. Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) ziet weinig in de redenering van Wennink en stelt dat een andere boekhoudmethode geen extra geld creëert: 'Een euro kun je maar één keer uitgeven'.
Miljardeninvesteringen nodig voor welvaart
In zijn rapport 'De route naar toekomstige welvaart' becijfert Wennink dat Nederland de komende tien jaar 151 tot 187 miljard euro zou moeten investeren in onder meer kennis, technologie en innovatie. De overheid zou ongeveer een kwart daarvan moeten financieren om private investeringen op gang te brengen.
De benodigde investeringen richten zich op vier strategische domeinen: digitalisering & AI, life sciences & biotechnologie, veiligheid & weerbaarheid, en energie- & klimaattechnologie. Volgens het rapport dreigt Nederland zonder deze investeringen zijn uitzonderlijke kwaliteiten, zoals talent en innovatiekracht, te verliezen door bestuurlijke versnippering en achterstallig onderhoud.
Blokkades bij ministerie van Financiën
Wennink wijst vooral het ministerie van Financiën en minister Heinen aan als blokkade voor een andere begrotingssystematiek. Voormalig minister Jeroen Dijsselbloem zegt, eveneens in VN, de terughoudendheid van het ministerie te begrijpen, omdat ambtenaren vrezen dat politici extra begrotingsruimte niet voor investeringen, maar voor andere uitgaven zullen gebruiken. De discussie over het overgaan naar een baten-lastenstelsel is al twintig jaar gaande. In 2008 besloot minister Wouter Bos de landelijke overgang naar dit systeem te schrappen vanwege hoge kosten en administratieve lasten. In 2017 adviseerde de Adviescommissie Verslagstelsels Rijk om geleidelijk meer informatie op basis van baten-lasten te gebruiken.
Europa loopt achter, VS versnelt
Het rapport van Wennink waarschuwt dat Nederland structureel achterloopt op economische en technologische ontwikkelingen door geopolitieke spanningen, technologische versnelling en druk op publieke voorzieningen. In de afgelopen zeven jaar is het investeringsverschil tussen Europa en de VS gestegen van 36% naar 76%, wat neerkomt op een jaarlijks verschil van ongeveer 700 miljard euro.
Nederland moet tussen nu en 2035 minimaal 1,5% economische groei per jaar realiseren om koopkrachtverlies te voorkomen. Bij het huidige groeipad zou een huishouden in 2035 naar schatting 1.700 euro per jaar verliezen, bij lagere groei zelfs meer dan 7.000 euro.
Oplossingen: commissaris, bank en agentschap
Om de benodigde investeringen mogelijk te maken, stelt Wennink een slagvaardiger bestuur voor. Hij bepleit de aanstelling van een Regeringscommissaris voor Toekomstige Welvaart als onafhankelijke uitvoeringsautoriteit. Deze commissaris krijgt bevoegdheden om strategische projecten te versnellen, interdepartementale blokkades te doorbreken en publiek-private samenwerking te versterken.
Daarnaast adviseert hij de oprichting van een Nationale Investeringsbank met een werkkapitaal van minimaal 10 miljard euro en een Nationaal Agentschap voor Baanbrekende Innovatie met een jaarbudget van 2 miljard euro. Deze instellingen moeten langjarige investeringen faciliteren en de bestuurlijke belemmeringen wegnemen.