Wat heeft 2026 in petto voor de wereldwijde energietransitie?

Jarenlang kende hernieuwbare energie een periode van recordgroei. Die fase lijkt voorbij. Het komende jaar komt het energiesysteem onder druk te staan, onder meer doordat de installatie van zonnepanelen vertraagt.

Zoals Forbes-analist Robert Rapier opmerkt, wordt 2026 een jaar van scherpe tegenstellingen (Forbes). Het aanbod van fossiele brandstoffen neemt toe. Tegelijk is ‘betrouwbare, inzetbare stroom de meest schaarse energiegrondstof in de ontwikkelde wereld geworden’. De uitbreiding van hernieuwbare energie zal niet volledig stilvallen. Maar verouderde elektriciteitsnetten vormen wel het grootste obstakel om het momentum van de energietransitie vast te houden.

Een daling in zonne-energie

In 2025 bereikte zonne-energie wereldwijd een piek van meer dan 500 gigawatt. Ongeveer de helft daarvan kwam voor rekening van China. Volgens een analyse van onderzoeksbureau S&P Global zal de jaarlijkse toevoeging in 2026 met circa 10 procent afnemen (S&P Global).

Die vertraging is vooral het gevolg van een terugval in China. Het land voegt dit jaar naar verwachting zo’n 200 gigawatt toe, een derde minder dan in 2025. Hoewel analisten groei voorzien in andere delen van de wereld, is er geen land of regio die dat Chinese gat kan opvullen.

Volgens analisten is het voor het eerst dat de jaarlijkse uitbreiding van zonne-energie daadwerkelijk krimpt. Maar: stagnatie is geen sprake, stellen de onderzoekers. De capaciteit van fotovoltaïsche zonne-energie zal naar verwachting in de komende vijf jaar alsnog verdubbelen.

Het laatste jaar van de salderingsregeling

In Nederland is 2026 het laatste jaar waarin de salderingsregeling voor zonnepanelen geldt. Met de afschaffing van deze maatregel, die huishoudens compenseerde voor stroom die zij aan het net terugleverden, komt een belangrijk financieel vangnet te vervallen. Dat heeft gevolgen voor de markt.

Die gevolgen tekenen zich nu al af. Volgens voorlopige cijfers van Dutch New Energy Research zijn in 2025 zo’n 164.000 nieuwe zonnepaneleninstallaties geplaatst, een daling van 72 procent ten opzichte van recordjaar 2023 (Dutch New Energy Research). Tegelijkertijd neemt de belangstelling voor thuisbatterijen toe, als manier om zelf opgewekte stroom op te slaan in plaats van terug te leveren aan een overvol net.

De Nederlandse ontwikkeling staat niet op zichzelf. Ook in Europa vlakt de groei af. Brancheorganisatie SolarPower Europe meldde dat het aantal nieuwe zonne-installaties in de EU voor het eerst in tien jaar is gedaald (SolarPower Europe). De organisatie verwacht dat de vertraging zich in 2026 en 2027 voortzet.

Hoewel de Europese Unie haar doelstelling voor 2025 op het gebied van zonne-energiecapaciteit heeft gehaald, komen de ambities voor de langere termijn onder druk te staan. Netcongestie en trage netuitbreiding dreigen het doel van 750 gigawatt aan geïnstalleerde capaciteit in 2030 in gevaar te brengen (Europese Commissie). De vraag is daarmee niet zozeer of zonne-energie blijft groeien, maar of het energiesysteem die groei nog kan bijbenen.

Investeringen in het elektriciteitsnet moeten sneller

Daartoe komen investeringen in de netwerkinfrastructuur centraal te staan, aldus S&P Global. De jarenlange onderinvestering in elektriciteitsnetten vormt nu een cruciaal knelpunt.

De Europese Commissie schat dat er tot 2030 zo’n 584 miljard euro aan investeringen in elektriciteitsnetwerken nodig is. Tegen 2040 loopt dat bedrag op tot het dubbele. De modernisering wordt afgeremd door langdurige vergunningsprocedures. Dat is des te problematischer omdat ongeveer 40 procent van de Europese netwerken inmiddels meer dan veertig jaar oud is.

Ook in de Verenigde Staten komt het elektriciteitsnet onder druk te staan. De snel stijgende energievraag door AI en cloud computing, en de bijbehorende groei van datacenters, legt de grenzen van het systeem bloot. In een rapport van S&P staat: ‘De energie-uitbreiding die nodig is om aan de door AI aangestuurde vraaggroei te voldoen, zal slechts zo snel gaan als het netwerk het toelaat.’

Over het geheel genomen voorspelt het rapport een stijging van de wereldwijde uitgaven voor energie. Zoals te zien is in de onderstaande grafieken, zullen de uitgaven voor energieopwekking, -transmissie en -distributie en energieopslag in batterijen tot het einde van het decennium sterk stijgen ten opzichte van de voorgaande vijf jaar.

Kolenenergie gaat achteruit

In het rapport Coal 2025 voorspelt het International Energy Agency (IEA) dat de concurrentie van andere energiebronnen ervoor gaat zorgen dat de opwekking van energie uit kolen vanaf 2026 gaat dalen. Op dit moment komt tweederde van het kolenverbruik uit de energiesector. Volgens de organisatie zal de wereldwijde vraag naar kolen in 2030 naar verwachting zijn gedaald.

China verbruikt meer dan de helft van de steenkool in de wereld. Maar nu Peking steeds meer hernieuwbare energiecapaciteit toevoegt, zal de vraag naar verwachting tegen het einde van het decennium afnemen. India en Zuidoost-Azië zullen daarentegen tot 2030 een jaarlijkse stijging van respectievelijk 3% en 4% in het steenkoolverbruik zien. Ook in de Europese Unie is de vraag naar steenkool gedaald, zij het in een lager tempo dan in de voorgaande twee jaar.

Het jaar van een grote tegenstrijdigheid

Volgens het IEA zal er in 2026 een aanzienlijk overaanbod aan olie zijn, dat zal oplopen tot 4 miljoen vaten per dag, voldoende om aan de wereldwijde vraag te voldoen.

Naarmate de wereld steeds meer op elektriciteit overschakelt – vooral in China – zal het verbruik van fossiele brandstoffen de komende jaren naar verwachting afnemen. Ook hier is de sleutel tot het behoud van het momentum in de energietransitie investeringen in elektriciteitsnetten, die samen met opslag zonne- en windenergie betrouwbaarder zullen maken.