Waarom interconnectoren essentieel zijn voor de Europese energie-veiligheid

Europese energiedenktank Ember onderzocht het Europese stroomnet en recente storingen, met speciale aandacht voor de mogelijkheden om stroom te importeren bij grootschalige uitval. Het onderzoek toont aan dat meer dan de helft van het netwerk kwetsbaar is, vooral op plekken waar internationale import beperkt is. Dit kan leiden tot grootschalige black-outs, zoals de urenlange uitval in Spanje en Portugal eind april. Ook Finland, Ierland, Frankrijk en diverse Oost-Europese landen lopen risico.

Interconnectoren als vangnet bij stroomuitval

Tegelijkertijd laat de analyse zien dat internationale netverbindingen effectief storingen kunnen voorkomen. Een treffend voorbeeld is de storing in een hoogspanningsstation in Rogowiec, Polen, op 17 mei 2021, veroorzaakt door menselijke fouten, waardoor 3,5 GW aan capaciteit werd uitgeschakeld. Interconnectoren boden toen 4,5 GW aan noodondersteuning, waarmee een mogelijke black-out werd voorkomen. Ook zware regenval in Polen op 22 juni 2020, die kolentoevoerlijnen beschadigde en leidde tot een verlies van 5,7 GW aan energieopwekking, werd opgevangen door interconnectoren die 3 GW aan noodstroom leverden. Deze incidenten tonen aan hoe belangrijk interconnectoren zijn om snel in te grijpen en de continuïteit van de stroomvoorziening te waarborgen. De capaciteit van interconnectoren is dus cruciaal voor het opvangen van onverwachte tekorten en het voorkomen van grote stroomuitval.

Noodsituaties en geopolitieke spanningen

De meerwaarde van interconnectoren reikt verder dan het opvangen van technische storingen. Ze zijn ook essentieel gebleken tijdens geopolitieke spanningen en oorlogssituaties. Toen Oekraïne op de dag van de Russische invasie een noodsynchronisatie met het Europese elektriciteitsnet aanvroeg, werd dit binnen drie weken gerealiseerd. Dankzij interconnectoren kon Oekraïne tijdens de zwaarste aanvallen op zijn energie-infrastructuur in 2024 meer dan 800 GWh aan elektriciteit per maand importeren. Dit onderstreept de rol van interconnectoren als een cruciale levenslijn in tijden van conflict. Litouwen, Letland en Estland werden op 9 februari 2025 volledig gesynchroniseerd met het Europese net en ontkoppeld van Rusland, mede dankzij een investering van €1,2 miljard vanuit de Connecting Europe Facility. Deze strategische verschuiving versterkt de energie-onafhankelijkheid van de Baltische staten en vermindert hun kwetsbaarheid voor Russische invloed.

Cyberaanvallen en sabotage

Naast fysieke bedreigingen vormen cyberaanvallen een groeiende zorg voor de Europese energie-infrastructuur. Sinds het begin van de oorlog in 2022 hebben aan Rusland toegeschreven hackers energiebedrijven in heel Europa aangevallen. Wereldwijd is de frequentie van cyberaanvallen op energiebedrijven verdubbeld sinds 2021, volgens het Internationaal Energie Agentschap. In april 2025 verstoorden Russische hackers de activiteiten van een Noorse waterkrachtcentrale. Ook de negen recente gevallen van schade aan infrastructuur in de Baltische Zee, waaronder de EstLink 2-stroomkabel, benadrukken de noodzaak van bescherming. De schade aan de EstLink 2-interconnector, veroorzaakt door een Russisch 'schaduwvlootvaartuig', verminderde de elektriciteitsimportcapaciteit van Estland met 27%, slechts twee maanden voor de volledige ontkoppeling van Estland, Letland en Litouwen van het Russische elektriciteitsnet. Deze incidenten tonen aan dat energie-infrastructuur een potentieel doelwit is en dat waakzaamheid en investeringen in beveiliging essentieel zijn.

Op 28 april 2025 vond de grootste stroomstoring in de moderne Europese geschiedenis plaats, waarbij ongeveer 60 miljoen mensen in Spanje en Portugal urenlang zonder stroom zaten. Interconnectoren speelden een cruciale rol bij het herstarten van het Iberische elektriciteitsnet binnen 16 uur. De eerste elektriciteitslijn tussen Frankrijk en Spanje werd binnen tien minuten opnieuw geactiveerd, gevolgd door de interconnector met Marokko en andere verbindingen met Frankrijk. 

Naar verwachting zal de Europese interconnectiecapaciteit bijna verdubbelen tussen 2024 en 2040, en mogelijk zelfs verdrievoudigen als alle geplande projecten op tijd worden voltooid. Prioriteit moet worden gegeven aan gebieden met beperkte connectiviteit en een hoge blootstelling aan potentiële verstoringen, zoals het Iberisch schiereiland, Oost-Europa en Finland. De Europese Commissie heeft recentelijk een actieplan voor kabelbeveiliging en een hybride toolbox voorgesteld om hybride oorlogsvoering aan te pakken.