Waarom energie-innovatie een kwestie van nationale veiligheid is

Energie-innovatie belandt in een nieuwe fase: veiligheid staat centraal, gezien de oplopende geopolitieke spanningen wereldwijd. Volgens het laatste rapport van het Internationaal Energieagentschap (IEA) over de stand van zaken op het gebied van energie-innovatie zijn veiligheid, nationale veerkracht en industriële concurrentiekracht de drijvende krachten achter energie-innovatie.

Volgens IEA-directeur Fatih Birol zien regeringen energie-innovatie steeds vaker als strategische prioriteit.
“Nu energiezekerheid en industrieel concurrentievermogen bovenaan de agenda staan, zijn het de landen die blijven investeren in onderzoek, demonstratie en vroege toepassing die de volgende generatie energietechnologieën zullen aanvoeren.”

Het rapport — voor de tweede keer verschenen — stond centraal tijdens het IEA Energy Innovation Forum in Parijs op 18 februari.

De reden achter de verschuiving

Volgens een enquête van het IEA onder professionals in meer dan veertig landen noemt 80 procent energiezekerheid als een van de drie belangrijkste drijfveren voor innovatie in 2025. Dat is een duidelijke koerswijziging: waar eerder milieudoelen domineerden, staat nu leveringszekerheid voorop.

Die verschuiving werkt door in investeringsbeslissingen. Beleidsmakers en financiers geven de voorkeur aan technologieën die steunen op lokaal beschikbare grondstoffen en productiecapaciteit, boven oplossingen met louter de laagste CO₂-voetafdruk. Initiatieven als de Amerikaanse Genesis Mission en het Europese EU-concurrentievermogensfonds onderstrepen die focus op het veiligstellen van toeleveringsketens.

Een sprekend voorbeeld is de snelle opmars van natrium-ionbatterijen. Omdat ze gebruikmaken van ruim voorradige materialen als natrium, omzeilen ze de geopolitieke kwetsbaarheid rond lithium. Grote Chinese fabrikanten, zoals CATL, brachten in 2025 al een tweede generatie natrium-ionbatterijen op de markt. Het signaal is helder: wie zijn grondstoffen veiligstelt, vergroot zijn technologische waarde.

Daling van wereldwijde investeringen

Er wordt wel minder geld gestoken in energie-innovatie. De wereldwijde uitgaven aan energie-R&D daalden met 2 procent tot 55 miljard dollar. De groei van bedrijfsinvesteringen was de traagste sinds 2015 — met 2020 als enige uitzondering.

Ook het durfkapitaal droogt op. Voor het derde jaar op rij krimpen de VC-investeringen in energie. Analisten wijzen op onzekere markten en de zuigende werking van AI. In 2025 steeg de VC-financiering voor AI met 30 procent, terwijl die voor energieprojecten juist terugliep.

Batterijen: belangrijkste motor achter innovatie

In deze editie van het rapport zijn ruim 150 technologische doorbraken in kaart gebracht. Eén trend springt eruit: energieopslag is het nieuwe zwaartepunt.

Batterijen waren in 2023 goed voor 40 procent van alle energiepatenten. Voorlopige cijfers over 2024 en 2025 wijzen op verdere groei. Nu de energievoorziening in hoog tempo koolstofarm wordt, groeit de behoefte aan opslag die netwerken stabiel en flexibel houdt.

China heeft een stevige voorsprong opgebouwd. Het aandeel van China in patenten voor lithium-ionbatterijen steeg van 4 procent in 2010 naar bijna 40 procent in 2022. Japan, ooit koploper, zag zijn aandeel in patenten voor kathodematerialen terugvallen van 50 procent naar minder dan 10 procent.

De conclusie is ongemakkelijk: wie een onafhankelijke batterijketen wil opbouwen, moet eerst de technologische kloof met China dichten.

Andere groeiende gebieden

Het IEA ziet groei in zeven technologiegebieden waar durfkapitaal naartoe stroomt: fusie, kernsplijting, kritieke mineralen, geothermie, koolstofdioxideverwijdering en emissiearme industrie. Samen vangen ze een groot deel van de terugval in investeringen in elektrische mobiliteit sinds 2021 op. In 2025 waren deze domeinen goed voor een derde van al het energie-VC; tussen 2015 en 2019 was dat nog 5 procent.

Ook bij zonne-energie verschuift het zwaartepunt. Het aantal patenten voor kristallijn silicium is sinds 2010 sterk gedaald, terwijl perovskiet-zonnecellen juist snel terrein winnen. Inmiddels is 70 procent van alle nieuwe zonnecelpatenten gerelateerd aan perovskiet — opnieuw met China als dominante speler.

Hoe kan de impasse worden doorbroken?

Het forum was ook het toneel van de ministeriële bijeenkomst van het IEA in 2026. In een paneldiscussie kregen de energieministers van Canada, Noorwegen en Kenia de vraag hoe de huidige investeringsdip kan worden doorbroken.

Tim Hodgson, minister van Energie en Natuurlijke Hulpbronnen van Canada, was helder: “Het is aan ons om langetermijnzekerheid in beleid te bieden. Dan vindt de private sector vanzelf de weg naar nieuwe kansen.”

Ook Terje Aasland, energieminister van Noorwegen, benadrukte de rol van de overheid in het verlagen van risico’s. “Als wij innovatie-investeringen niet minder risicovol maken, wat betekent dat dan voor de toekomst?”

Nog steeds sterke argumenten voor energie-innovatie

Het IEA-rapport is duidelijk: zonder consistente, gerichte overheidssteun stokt de innovatie. Energiebeleid moet beter worden afgestemd op doelen rond concurrentievermogen en strategische veerkracht. Nieuwe technologieën kunnen afhankelijkheden verkleinen en lokale ketens versterken.

Tegelijk verschuift de politieke aandacht — met stijgende defensie-uitgaven als zichtbaar voorbeeld. Toch blijft de kern overeind: investeren in energie-innovatie is geen luxe, maar noodzaak. De doorbraken van vandaag veranderen nu al de samenleving en leveren zowel economische als ecologische winst op.