Van lab naar leven: NCAS'26 verkent de autonomie-economie

Voor het tweede jaar op rij transformeerde Schouwburg De Lawei in Drachten tot het epicentrum van technologische innovatie tijdens het Nationaal Congres Autonomous Systems (NCAS’26). Onder het thema “Autonomous Systems: The Next Big Thing” bracht het evenement CTO’s, wetenschappers en technologieaanbieders samen om te onderzoeken hoe AI-gedreven en zelflerende systemen elke sector van de economie hervormen.

De kernboodschap van de dag werd treffend samengevat in de slotwoorden van Lars de Groot, Managing Director Industrial Systems bij Demcon, en Jacquelien Scherpen, rector van de Rijksuniversiteit Groningen. Reflecterend op het motto “From Lab to Life” benadrukte Scherpen dat echte versnelling vraagt om co-creatie over de gehele kennisketen, waarbij theoretische inzichten van universiteiten (WO) naadloos worden verbonden met de praktische toepassingen van het mbo, hbo en de industrie. Groot sloot daarop aan met een oproep aan bedrijven om zich aan te sluiten bij Infinitech, een nieuw gelanceerd, langetermijnecosysteem in Noord-Nederland. Door complexe technologische bouwstenen te bundelen, stelt Infinitech bedrijven in staat om snel autonome oplossingen te implementeren zonder zelf alle onderliggende complexiteit te hoeven beheersen.

Aan de vooravond van de volledige doorbraak van de autonomie-economie richtte het evenement zich op de hele waardeketen, van academisch onderzoek tot toepassingen die al hun weg hebben gevonden naar specifieke markten. De zakelijke dimensie van deze ontwikkeling was de hele dag nadrukkelijk aanwezig, met live demo’s en pitches van bedrijven die hun ‘autonomy-readiness’ al hebben bewezen.

NCAS 2026 - het Demoplein

Geopolitiek en de drang naar soevereiniteit

Een belangrijke onderstroom tijdens het congres was de rol van autonomie in mondiale veiligheid. Christa Hooijer, Chief Scientist bij TNO, opende de dag met de constatering dat de geopolitieke wereld niet langer voorspelbaar is. Technologische autonomie is volgens haar een strategische noodzaak voor Europa om onze soevereiniteit te behouden en “een plek aan tafel” te houden.

Matthieu Gallas, R&D Lead Autonomous Systems bij Airbus, liet zien hoe autonome capaciteiten zoals zwermende drones, cargodrones en navigatie zonder GPS inmiddels cruciaal zijn in moderne defensie. Deze militaire innovaties vinden bovendien steeds vaker hun weg naar de commerciële luchtvaart, waar ze ‘slimme automatisering’ stimuleren om veiligheid te vergroten, de werkdruk van piloten te verlagen en emissies terug te dringen.

Op tactisch niveau toonde Timo Roestenberg, CTO van Demcon, hoe deep reinforcement learning en gesimuleerde omgevingen worden ingezet om onbemande land- en luchtvoertuigen (UxV’s) te trainen in het nemen van complexe beslissingen op het slagveld.

Volgens Carlo Ruiz van NVIDIA is AI dé versneller van autonome systemen. In zijn presentatie liet hij zien hoe rekenarchitecturen, AI-softwareplatforms, generatieve AI en digital twins het ontwerp, de training en validatie van complexe autonome machines en voertuigen aanzienlijk versnellen.

Revolutie in logistiek en maakindustrie

In de business tracks werd duidelijk hoe autonomie nu al de fabriek en de supply chain transformeert. Christian Schwaiger van KUKA schetste de verschuiving van klassiek, star geprogrammeerde industriële robots naar ‘intent-based robotics’. Hij introduceerde een nieuwe mobiele robot met twee armen die flexibel menselijke taken kan overnemen, zoals het stapelen van gemengde pallets in dynamische magazijnomgevingen.

Ken Fleming, CEO van Fizyr, presenteerde een aansprekend regionaal succesverhaal met Vision AI. In samenwerking met Pallet Sorting Systems in Heerenveen ontwikkelde Fizyr een AI-oplossing die camerabeelden analyseert om een enorme en onvoorspelbare variatie aan houten pallets autonoom te inspecteren en sorteren, een repetitieve en fysiek zware taak die voorheen afhankelijk was van menselijk werk.

Ook consumentenlogistiek kwam aan bod. Frederik Nieuwenhuys, CEO van Picnic, liet zien hoe de online supermarkt sterk leunt op machine learning voor vraagvoorspelling, route-optimalisatie van zijn elektrische bezorgvoertuigen en zelfs monitoring van veilig rijgedrag. Daarnaast schaalt Picnic succesvol robotarmen op voor het picken van boodschappen, waarbij praktische uitdagingen, zoals vacuümpompen die verstopt raken door gemorste suiker, worden opgelost om magazijnprocessen te automatiseren.

Betrouwbare AI en de zorg

De urgentie van autonome systemen werd misschien wel het scherpst zichtbaar in de zorg, zoals geschetst door Stephanie Klein Nagelvoort van het UMCG. Met de verwachting dat één op de vier werkenden in Nederland nodig zal zijn om het zorgsysteem draaiende te houden, stelde zij dat autonomie de enige houdbare oplossing is. Het UMCG integreert actief AI om ‘Patient Self-Service’ te vergroten en ‘Professional Time’ te besparen, bijvoorbeeld door automatisch patiëntsamenvattingen te genereren uit elektronische dossiers, een taak die artsen traditioneel uren kost.

Voor de academische basis van deze ontwikkelingen zorgde professor Shankar Sastry van UC Berkeley. In zijn keynote over betrouwbare systemen ging hij in op neurosymbolisch redeneren en fysieke AI, en belichtte hij “Moravec’s paradox”: het feit dat AI complexe spellen makkelijk leert, maar dat het programmeren van een humanoïde robot om eenvoudige menselijke handelingen, zoals een deur openen of een object vastpakken, betrouwbaar uit te voeren, nog altijd extreem moeilijk is.

Van gesimuleerde slagvelden tot robotarmen in supermarkten en AI-ondersteunde artsen: NCAS’26 maakte overtuigend duidelijk dat de autonomie-economie geen toekomstbeeld meer is, maar realiteit. Met initiatieven als Infinitech is de regio uitstekend gepositioneerd om deze technologieën uit het lab naar het dagelijks leven te brengen.