Van lab naar leven: autonome systemen nu grootschalig toegepast

Autonome systemen staan op een kantelpunt. Wat jarenlang vooral in onderzoeksomgevingen werd ontwikkeld, vindt nu in hoog tempo zijn weg naar fabrieken, ziekenhuizen, distributiecentra en kritieke infrastructuur. Volgens de organisatie van het Nationaal Congres Autonomous Systems (NCAS’26), dat op 2 april in Drachten plaatsvindt, is autonomie bezig zich te ontwikkelen van technologische belofte tot economische en maatschappelijke verschilmaker.

Het centrale thema van het congres - From Lab to Life - vat die beweging samen. “Autonome systemen ontwikkelen zich razendsnel van experimentele technologie naar een nieuwe industriële standaard,” zegt Hans Praat van de Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij (NOM) en organisator van het congres. “De verschuiving is zichtbaar: autonomie groeit uit tot een sleuteltechnologie voor productiviteitsgroei, concurrentiekracht en het oplossen van maatschappelijke opgaven.”

De hele keten op één podium

NCAS’26, het logische vervolg op de succesvolle eerste editie van dit event een jaar geleden, wil niet alleen inspireren, maar vooral verbinden. Het congres brengt daarom de volledige keten van autonome technologie samen: van bouwstenen zoals AI-chips en sensortechnologie tot systeemintegratoren en eindgebruikers die de technologie in de praktijk toepassen. “Voor succesvolle toepassing van autonome systemen is samenwerking tussen ketenpartijen onmisbaar,” aldus Praat.

Dat wordt zichtbaar in het programma, dat internationaler van opzet is dan de term 'nationaal congres' doet vermoeden. Grote technologieleveranciers zoals NVIDIA en vision-AI-specialist Fizyr tonen de fundamenten waarop autonome systemen draaien. Machinebouwers en systeemintegratoren als Demcon en KUKA laten zien hoe klassieke automatisering evolueert naar intelligente, zelfsturende machines. En eindgebruikers zoals UMCG en online supermarkt Picnic illustreren hoe autonomie concrete processen verandert, van patiëntenzorg tot logistiek.

Autonome systemen raken inmiddels vrijwel alle sectoren: maakindustrie, landbouw, logistiek, zorg, energie, waterbeheer en smart cities. Het congres bespreekt die brede toepassing, met dit jaar ook aandacht voor defensie en veiligheid. Niet toevallig: daar lopen autonome toepassingen vaak voorop en bieden ze lessen voor civiele sectoren.

Strategisch belang voor Nederland

De plenaire opening wordt verzorgd door TNO-CTO Christa Hooijer, die het strategisch belang van autonomie voor Nederland en Europa zal schetsen. Autonome systemen worden gezien als een sleuteltechnologie voor de zogeheten ‘Autonomy Economy’, waarin AI, sensoren en robotica samenkomen in nieuwe producten en diensten.

Daarna volgt een keynote van Shankar Sastry (UC Berkeley), een van de grondleggers van autonome systemen. In zijn lezing over betrouwbare autonome technologie staat de vraag centraal hoe veiligheid, vertrouwen en certificering worden georganiseerd wanneer machines zelfstandig opereren in complexe omgevingen. Volgens Praat raakt dat de kern van de huidige fase: “De stap van lab naar praktijk vraagt niet alleen om technologie, maar ook om vertrouwen en duidelijke kaders. We zijn supertrots dat een grootheid als Sastry ons daarover gaat bijpraten.”

Bouwstenen en doorbraak

De rol van AI- en chiptechnologie komt nadrukkelijk aan bod. NVIDIA laat zien hoe rekenkracht, simulatie en digital twins het ontwerpen en trainen van autonome systemen versnellen. Tegelijk maakt embedded AI real-time waarneming en besluitvorming mogelijk, essentieel voor veilige inzet in dynamische omgevingen.

Fizyr illustreert hoe vision-AI al wordt toegepast in logistiek en foodprocessing. Door nauwkeurige objectherkenning kunnen robots zelfstandig producten sorteren en verwerken. Zulke toepassingen maken duidelijk dat autonomie niet langer toekomstmuziek is, maar een concrete productstrategie voor machinebouwers die hun systemen slimmer en flexibeler willen maken.

Van technologie naar toepassing

Het congres laat ook zien dat de echte doorbraak plaatsvindt bij gebruikers. In de zorg kan volgens UMCG een groot deel van de patiëntenzorg in de toekomst worden ondersteund door autonome systemen, al stelt dat hoge eisen aan veiligheid en regelgeving. In de retail toont Picnic hoe autonome logistiek en datagedreven processen nieuwe businessmodellen mogelijk maken.

Ook defensie en veiligheid komen aan bod, met bijdragen van Airbus. Autonome systemen zijn daar al operationele realiteit en spelen een rol in verkenning, logistiek en samenwerking tussen bemande en onbemande systemen. De lessen uit dat domein - rond betrouwbaarheid, certificering en human-machine samenwerking - zijn volgens de organisatie relevant voor civiele toepassingen.

Autonomie als productstrategie

De rode draad door het programma is dat autonome systemen het stadium van experimenten ontgroeien. Bedrijven ontwikkelen en integreren de technologie, terwijl gebruikers deze steeds vaker durven toepassen. “AI-bouwstenen, deep-tech innovatie en hightech machinebouw komen samen in werkende oplossingen,” zegt Praat. “Zo ontstaat niet alleen technologische vooruitgang, maar ook structureel economisch en maatschappelijk rendement.”

Daarmee groeit autonomie uit tot een strategische pijler voor de industrie. Niet alleen om efficiënter te produceren, maar ook om personeelstekorten op te vangen, processen te verduurzamen en nieuwe diensten te ontwikkelen. Het congres in Drachten wil laten zien dat de toekomst van autonome systemen niet meer in het lab ligt, maar in de praktijk, en dat samenwerking in de keten cruciaal is om die stap te versnellen.

Wie wil zien hoe autonoom Nederland en Europa worden, doet er goed aan op 2 april in Drachten te zijn en kan nu al kaarten bestellen voor het Nationaal Congres Autonomous Systems.