‘Vakmanschap is een instelling’: LiS schaalt precisietechniek op

Zonder mensen die op de micrometer nauwkeurig kunnen maken, meten en assembleren, stranden zelfs de meest briljante hightechontwerpen op de tekentafel. Tijdens de Beethoven Chip Talent Summit 2026 werd de landelijke alliantie voor precisievakmanschap officieel afgetrapt: de 125-jarige Leidse Instrumentmakers School (LiS) breidt uit van Leiden naar heel Nederland, in nauw partnerschap met Summa, ROC van Twente, Firda en een stevige coalitie uit de industrie.

Het contrast kan bijna niet groter zijn: terwijl de chipindustrie miljarden investeert in de meest geavanceerde lithografiemachines ter wereld, begint de basis vaak met iets ogenschijnlijk eenvoudigs. Een persluchtdraaibankje. Een perfect passend wielophangingsonderdeel. Of een student die met de hand voelt of een tolerantie klopt.

Tijdens de Beethoven Chip Talent Summit in Delft maakten onderwijs, studenten en de industrie duidelijk dat het Nederlandse hightech-ecosysteem niet alleen behoefte heeft aan academische systeemarchitecten, maar minstens zo hard schreeuwt om ambachtslieden van de millimeter.

Van Heike Kamerlingh Onnes tot 700 studenten

Stef Vink, © Robèrt Kroonen

"We bestaan dit jaar 125 jaar en zijn daarmee de oudste mbo-vakschool van Nederland," trapte Stef Vink, directeur van de LiS, de sessie af. De school werd in 1901 opgericht door Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes onder het beroemde devies Door meten tot weten. Onnes begreep al snel dat wetenschappelijke doorbraken pas mogelijk worden als instrumentmakers de benodigde apparatuur daadwerkelijk kunnen bouwen.

Anno 2026 staat Nederland voor een vergelijkbare uitdaging. "We lopen in Leiden tegen onze fysieke grenzen aan; we bereiken de grens van 400 studenten," legde Vink uit. "Daarom kiezen we er bewust niet voor om zelf dependances te openen, maar om in een netwerkstructuur samen te werken met sterke mbo-instellingen in het noorden, oosten en zuiden: Summa in Brainport Eindhoven, ROC van Twente en Firda in Friesland. Samen willen we doorgroeien naar 700 studenten."

Volgens Vink is de urgentie helder: precisievakmanschap moet een vaste pijler worden onder het nationale Beethoven-programma én daarna. "Vakmanschap is een instelling. Onze studenten moeten kunnen communiceren met wetenschappers en ontwerpers, maar vervolgens zélf de vertaalslag naar de praktijk kunnen maken."

Wat we maken versus hóe we het maken

Antoine Keetels, © Robèrt Kroonen

Die vertaalslag naar de praktijk werd vurig onderstreept door Antoine Keetels, Head of TWINSCAN Factory LAB bij ASML. Met een achtergrond via lts, mts en hts kent Keetels de fabrieksvloer van binnen en van buiten. "Toen ik 26 jaar geleden bij ASML begon, moest ik op verjaardagsfeestjes nog uitleggen wat het bedrijf deed," herinnerde hij zich lachend. "Bij ASML vertellen we altijd vol trots wát we maken, maar veel te weinig over hóe we het maken. We hebben fantastische systeemarchitecten die machines bedenken, maar we hebben even goed de mensen nodig die zeggen: zó bouw je het, en zó kan het sneller, slimmer en reproduceerbaarder."

Keetels toonde een kaart van ASML’s toeleveranciersnetwerk: zo’n 1.600 toeleveranciers verspreid over het hele land. "De maakindustrie zit overal: van Enschede tot Rotterdam en van Brainport tot Friesland. Daarom is mijn vraag aan de scholen en het bedrijfsleven: zet de deuren wijd open. Laat jongeren zien hoe ontzettend gaaf het vakgebied manufacturing is."

De passie van de makers

Dat het ambacht tot de verbeelding spreekt, bewezen de studenten op het podium.

Connor Korstanje, tweedejaarsstudent aan de LiS, toonde met trots een door hem gebouwde miniatuur persluchtdraaibank. "Wat ik het mooiste vind, is dat de waardering voor het mbo zienderogen toeneemt. Het oude taboe dat het mbo niet goed genoeg zou zijn, verdwijnt gelukkig. Grote bedrijven en hightechprojecten laten nu zien hoe onmisbaar we zijn."
Thimo Steenbekkers, doorgestroomd via vmbo-basis naar Summa Niveau 4 Verspaningstechnoloog én research instrumentmaker bij de TU Eindhoven: "Soms komt er een professor naar me toe met een theoretisch idee. Die mannen zijn ontzettend slim, maar zoals we op de werkplaats zeggen: ze draaien elke schroef dol." De zaal barstte in lachen uit. "Zij hebben de theorie, maar wij hebben de handigheid om het prototype daadwerkelijk te bouwen. Zodra ik mijn eerste werkstuk maakte, wist ik: hier ben ik goed in."
Priscila Alves, BBL-studente bij de LiS, deelde een persoonlijke anekdote uit Brazilië over haar grootmoeder die vroeger in het binnenland voor het eerst een vliegtuig zag vliegen zonder te weten wat het was. "Precisie verandert hoe je naar de wereld kijkt," vertelde ze geëmotioneerd. Alves combineert leren op school met werken in het bedrijfsleven en toonde een verfijnd messing precisiewerkstuk.

Hand aan de knop: de landelijke alliantie

Erwin Borgmeier, LiS, © Robèrt Kroonen

Het sluitstuk van de sessie was voor Erwin Borgmeier, die de landelijke opschaling namens de LiS coördineert. "Opleidingsplekken creëren is stap één, maar we moeten het duurzaam inbedden samen met de industrie, onderwijsinstellingen en brancheorganisaties," betoogde Borgmeier. Hij wees op de brede coalitie die zich inmiddels achter het initiatief heeft geschaard: naast LiS, Summa, ROC van Twente en Firda verbinden zo'n tien toonaangevende industrie- en ecosysteempartners zich aan het programma, waaronder ASML, TNO, ChipNL, DSPE en Nearfield Instruments.

Vanaf komend schooljaar start Summa al volwaardig met de eerste instrumentmakerscohorten ‘powered by LiS’, waarna de andere regio’s aanhaken.

Onder luid applaus riep Borgmeier vertegenwoordigers van de partners naar voren. Samen met studenten Connor, Thimo en Priscila telde de zaal af van tien naar nul. Met een gezamenlijke druk op de grote groene knop – en een feestelijke knal vol confetti – was de landelijke opschaling van het Nederlandse precisievakmanschap een officieel feit.

Het signaal van de dag was onmiskenbaar: wie praat over de chip- en hightechtoekomst van Nederland, kan niet om de makers heen. De ideeën mogen uit de cleanrooms en laboratoria komen, maar het fundament wordt gelegd op de millimeter nauwkeurig, met de beitel en de meetklok in de hand.

Serie

Beethoven Summit 2026

Lees hier meer over de Beethoven Summit in Delft

Bekijk serie