Twente claimt wereldrol in chipindustrie - en zo raar is dat niet

De strijd om de chiptechnologie wordt niet alleen uitgevochten in Taiwan of de Verenigde Staten. In het oosten van Nederland voltrekt zich een stille revolutie die de machtsverhoudingen in de tech-industrie kan kantelen. Twente, al decennia een broedplaats voor innovatie, schakelt door naar het hoogste niveau. Een mijlpaal daarbij is de bouwstart voor New Origin, een onafhankelijke fabriek voor fotonische chips. Het project markeert de overgang van academisch onderzoek naar grootschalige industriële productie. De inzet is hoog. Het gaat niet alleen om economische groei. Het gaat om de technologische autonomie van Europa in een onzekere wereld. Wat zien we zoal gebeuren? In dit artikel geven we een overzicht van de plannen en activiteiten.

Van laboratorium naar lopende band

Jarenlang was de Universiteit Twente met het MESA+ Instituut de kraamkamer voor fotonische innovaties. Wetenschappers ontwikkelden hier baanbrekende technologieën. Toch bleef een cruciaal puzzelstuk ontbreken. Er was geen faciliteit om deze vindingen op grote schaal te produceren. New Origin vult dit gat. De fabriek verrijst op Kennispark Twente, direct naast de universiteit. Met de bouw van de New Origin-fabriek zet Twente een grote stap in de wereldwijde chiprace. Een investering van 100 miljoen euro moet de regio transformeren tot hét centrum voor fotonische chips, direct naast de universiteit.

Het doel is helder. De productie moet opschalen van enkele prototypes naar miljoenen chips per jaar. Dit is noodzakelijk om commercieel levensvatbaar te zijn. De bouw vergt een enorme kapitaalinjectie. De totale investeringsbehoefte is inmiddels opgelopen tot 100 miljoen euro. Dit bedrag is een stijging ten opzichte van eerdere ramingen van 60 miljoen euro. De kostenstijging onderstreept de ambitie en complexiteit van het project. Een deel van dit geld is al binnen. De provincie Overijssel en ontwikkelingsmaatschappij Oost NL hebben als aandeelhouders hun vertrouwen uitgesproken. Ook PhotonDelta, het nationale ecosysteem voor fotonica, droeg eerder al 6 miljoen euro bij. Er wordt echter nog gezocht naar de laatste 40 miljoen euro om de financiering volledig rond te krijgen. De eerste machines moeten eind 2026 draaien. De officiële opening staat gepland voor 2027.

Licht in plaats van elektriciteit

De technologie achter New Origin is fundamenteel anders dan die van de klassieke computerchip. Traditionele chips werken met elektronen. Fotonische chips werken met licht (fotonen). Dit biedt enorme voordelen. Licht verplaatst zich sneller en genereert minder warmte. Dat maakt deze chips onmisbaar voor de toekomst van datacenters en telecommunicatie. New Origin specialiseert zich in een specifieke niche: siliciumnitride. Dit materiaal heeft unieke eigenschappen. Het kent extreem lage verliezen bij het transporteren van licht. Bovendien kan het overweg met een breed spectrum aan golflengtes, van zichtbaar licht tot infrarood. Dit maakt de chips geschikt voor toepassingen die voorheen ondenkbaar waren. Denk aan quantumcomputing, waar stabiliteit cruciaal is. Of denk aan Augmented Reality (AR) en Virtual Reality (VR). Voor deze brillen zijn compacte, krachtige lichtbronnen nodig. De chips uit Twente kunnen die leveren.

CEO Twan Korthorst benadrukt dat deze fabriek de eerste stap is naar een industriële omgeving voor deze specifieke technologie. Waar andere fabrieken zich richten op massaproductie van standaardchips, kiest Twente voor specialistisch maatwerk met hoge toegevoegde waarde.

De open fabriek als groeimotor

Het bedrijfsmodel van New Origin is uniek in de regio. Het wordt een zogeheten 'pure-play foundry'. Dit betekent dat de fabriek geen eigen producten verkoopt aan consumenten. In plaats daarvan produceert het chips in opdracht van andere bedrijven. Dit verlaagt de drempel voor innovatie. Jonge techbedrijven hoeven niet langer zelf miljoenen te investeren in productielijnen. Ze kunnen hun ontwerp simpelweg naar New Origin sturen. Een concreet voorbeeld hiervan is het Enschedese bedrijf Brilliance. Zij ontwikkelen miniatuurlasers voor AR-brillen. Grote spelers als Meta, Google en Sony tonen al interesse in hun technologie. Brilliance heeft echter een probleem. Ze kunnen nu honderden chips maken, maar de markt vraagt om miljoenen. Zonder New Origin loopt hun groei vast. Met de nieuwe fabriek kunnen ze die sprong wel maken. Tim Tiek, CEO van Brilliance, noemt de fabriek essentieel voor hun voortbestaan en groei in de regio. Dit aanzuigende effect geldt niet alleen voor lokale partijen. De verwachting is dat internationale bedrijven naar Twente zullen trekken vanwege deze faciliteiten. Het creëert een ecosysteem waar ontwerp, productie en kennis elkaar versterken.

Strategisch belang voor Europa

De bouw van New Origin moet worden gezien in een bredere geopolitieke context. Europa is op dit moment te afhankelijk van Azië en de Verenigde Staten voor essentiële chiptechnologie. De coronacrisis en recente handelsconflicten hebben de kwetsbaarheid van deze ketens blootgelegd. Brussel en Den Haag zetten daarom zwaar in op technologische soevereiniteit. Het project in Twente sluit aan bij deze strategie. Het is onderdeel van de ambitie van PhotonDelta om Nederland wereldleider te maken in geïntegreerde fotonica. Hiervoor is in totaal 1,1 miljard euro aan publieke en private middelen gemobiliseerd. New Origin draagt direct bij aan de Europese autonomie door een kritieke schakel in de productieketen naar hier te halen. We worden minder chantabel. We houden hoogwaardige kennis binnen de grenzen. Daarnaast levert het directe werkgelegenheid op. Het gaat niet alleen om banen voor gepromoveerde natuurkundigen. Een fabriek heeft ook procesoperators, onderhoudsmonteurs en logistiek personeel nodig. Het versterkt de economische structuur van heel Oost-Nederland.

Opschaling

De ambities reiken verder dan de opening in 2027. New Origin heeft een duidelijk groeipad uitgestippeld. In de beginfase richt de productie zich op wafers (de ronde schijven waarop chips worden gebakken) met een diameter van 100 en 150 millimeter. De plannen voorzien echter al in een opschaling naar 200 millimeter op de langere termijn. Grotere wafers betekenen meer chips per productieronde en dus lagere kosten per chip. Ook technologisch staat de ontwikkeling niet stil. Er wordt gewerkt aan het integreren van verschillende materialen op één chip, zogeheten heterogene integratie Dit maakt nog complexere systemen mogelijk.

De fabriek is ontworpen om mee te groeien met de vraag. De opzet is dat de productiecapaciteit in de eerste vijf jaar zal verdubbelen of zelfs verdrievoudigen. Twente positioneert zich hiermee niet als een eendagsvlieg, maar als een structurele pijler onder de wereldwijde chipindustrie. De regio laat zien dat het de stap van veelbelovend onderzoek naar harde economische realiteit durft te maken.