Trumps lange arm: hoe een VS-lijst een Italiaanse site velde

"A/I sluit. Het Autistici/Inventati-collectief sluit en zal binnenkort alle diensten die we aanbieden stopzetten. Er is geen makkelijke manier om dit aan te kondigen of uit te leggen", zo luidt een verklaring die het Italiaanse techcollectief vorige week uitbracht.

Het A/I-collectief is een door vrijwilligers gerunde aanbieder van e-mail-, website- en blogdiensten aan activisten en campagnevoerders. Op 26 augustus plaatste het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken het platform op de lijst van Specially Designated Global Terrorists — een zwarte lijst die normaal gesproken gereserveerd is voor terroristische bewegingen.

Volgens de Amerikaanse regering leverde A/I een breed scala aan diensten — waaronder versleutelde chat en e-mail, webhosting, beveiligde videoconferenties en anonimiseringstools — aan marxistische, anarchistische en andere linkse extremistische groepen in de Verenigde Staten, Europa en elders, waaronder de Koerdische PKK.

De blokkade van A/I

Opvallend genoeg kreeg A/I hier geen formele kennisgeving van. Het collectief vernam pas dat het als wereldwijde terroristische entiteit was aangemerkt via een bericht op X van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio — zonder officiële communicatie en zonder dat er ooit rechtstreeks uitleg aan hen werd gegeven.

Als gevolg hiervan moesten bedrijven die financiële of hostingdiensten aan A/I leverden, daarmee stoppen. Dagen na de aanwijzing werd autistici.org onbereikbaar: bezoekers kregen een DNS-resolutiefout te zien. De Italiaanse bank Banca Etica meldde dat de rekening van het collectief mogelijk zou worden opgeschort, en ook het PayPal-account — een belangrijk kanaal voor de donaties van de vrijwilligersgroep — stopte met functioneren.

"In dit politieke klimaat brengt het voortzetten van onze diensten onze gebruikers en iedereen die deel uitmaakt van onze gemeenschappen in gevaar. In een wereld waarin beschuldigingen losstaan van de werkelijkheid, kunnen we alleen maar verwachten dat repressie steeds onevenrediger wordt. Onder deze omstandigheden zijn we niet langer in staat onze oorspronkelijke missie vol te houden — het aanbieden van veilige en niet-commerciële digitale tools," vervolgt de verklaring. A/I zegt van plan te zijn juridische stappen te ondernemen en te proberen zijn diensten onder een ander domein draaiende te houden.

Hoe de sluiting daadwerkelijk gebeurde

Om de sluiting van A/I goed te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar de manier waarop het domein precies verdween. De eigen technici van het collectief herleidden de DNS-storing tot Public Interest Registry (PIR), de in de VS gevestigde non-profitorganisatie die het topleveldomein .org beheert waarop autistici.org draait.

PIR is een Amerikaanse organisatie die gebonden is aan Amerikaanse sanctiewetgeving, en de organisatie lijkt bijna onmiddellijk naar de aanwijzing te hebben gehandeld — ook al gaf de eigen General License 36 van het Amerikaanse ministerie van Financiën operators tot 25 september de tijd om bestaande relaties met nieuw aangewezen entiteiten af te bouwen. PIR verbrak de banden dus ruim voordat dit wettelijk verplicht was.

Dit verschil illustreert hoe dit soort sancties werken via de-risking — private bedrijven die, uit angst voor juridische blootstelling of reputatieschade, er zelf voor kiezen om de banden met een aangewezen entiteit te verbreken in plaats van de grenzen van de wet op te zoeken. De stap van Banca Etica tegen het account van A/I lijkt hetzelfde patroon te volgen.

Het concept "material support"

Het A/I-collectief werd in 2001 opgericht en omschreef zichzelf als een platform dat individuen, groepen en gemeenschappen ondersteunde die antifascistische, antiseksistische, antiracistische en antimilitaristische waarden delen.

De Amerikaanse regering stelde dat A/I 16.000 e-mailaccounts, 10.000 blogs, 5.500 mailinglijsten en 1.500 websites beheerde, gebruikt door duizenden mensen. Het platform treffen betekent alle gebruikers zonder onderscheid treffen — inclusief de duizenden onder hen die niets met terrorisme te maken hebben.

De Amerikaanse federale wetgeving verbiedt ook het bieden van "material support" aan terrorisme, een principe dat volgens de regering-Trump door A/I is geschonden. Met andere woorden: een terrorist zijn vereist niet per se het beramen van een aanslag of het plaatsen van een bom — het leveren van middelen waarmee een terroristische groep kan functioneren, kan al genoeg zijn.

Het probleem is dat geen van de genoemde tools — versleutelde e-mail, hosting, videoconferenties, anonimiseringssoftware — inherent verdacht is. Het zijn standaard infrastructuurmiddelen die net zo vaak worden gebruikt door journalisten, ngo's en gewone privacybewuste gebruikers als door wie dan ook die geweld beraamt. Het toepassen van de "material support"-logica op algemene digitale infrastructuur, in plaats van op geld of wapens die aan een specifieke groep worden gegeven, brengt het concept op veel glibberiger terrein.

Wat betekent het om als terroristische organisatie te worden aangemerkt?

De aanwijzing volgde niet op een gerechtelijke uitspraak; ze vloeit voort uit een presidentieel decreet van de Amerikaanse regering. De maatregel volgt op Executive Order 13224, dat volgens de officiële mededeling van het Witte Huis "zich richt op terroristen, terroristische organisaties, leiders en functionarissen van terroristische groepen, en degenen die steun bieden aan terroristen of terroristische daden."

Als gevolg hiervan worden alle bezittingen van de getroffen partijen die onder Amerikaanse jurisdictie vallen, bevroren, en is het Amerikaanse burgers en bedrijven verboden transacties aan te gaan met de aangewezen entiteit.

De Amerikaanse aanwijzing betekent niet dat A/I ook door Italië of de Europese Unie als terroristische organisatie wordt bestempeld. Maar gezien de dominantie van Amerikaanse bedrijven en diensten in de hele webinfrastructuur — domeinregisters, betalingsverwerkers, cloudhosting — reiken de gevolgen van het bevel van het Witte Huis veel verder dan de 50 staten waarover het formeel regeert.

Het treffen van infrastructuur op deze manier opent een breder debat. Veel andere technologieaanbieders ondersteunen mogelijk indirect criminelen of terroristische organisaties op een of andere manier — betalingsverwerkers, hostingdiensten, of welke technologie dan ook die de activiteiten van een groep op enigerlei wijze faciliteert. Wie trekt daar de grens? En zou een platform verantwoordelijk moeten zijn voor misdrijven die zijn gebruikers ermee beramen of plegen, wanneer het duizenden mensen bedient die niets met die misdrijven te maken hebben?

Wat is het plan van Europa?

Europarlementariër Brando Benifei bereidt een onderzoek in het Europees Parlement voor om duidelijkheid te krijgen over wat er is gebeurd, zo liet hij de Italiaanse krant Domani weten. "De actie van de Amerikaanse regering treft een dienstverlenende tussenpersoon op ongedifferentieerde wijze, en koppelt deze zonder bewijs aan mogelijk illegaal gebruik door derden. De kwestie moet onder de aandacht van de Europese Commissie worden gebracht, die actie moet ondernemen om deze entiteit te beschermen op basis van de principes van de Digital Services Act," aldus zijn verklaring.

Andrea Casu, Italiaans parlementslid en vicevoorzitter van de Transportcommissie van de Kamer, heeft afzonderlijk gevraagd of de Italiaanse autoriteiten waren geïnformeerd over of betrokken bij de directe gevolgen die Amerikaanse sancties hadden voor digitale diensten die in Italië actief zijn.

Wat de uitkomst ook wordt, de zaak van A/I laat zien hoe invloedrijk en doordringend een Amerikaans administratief besluit kan zijn. Er was geen gerechtelijke uitspraak of bewijs van een specifiek misdrijf nodig om een Italiaanse non-profitorganisatie met duizenden gebruikers binnen enkele dagen offline te halen.