De Titanic van de zorg: UMCG zet in op autonome systemen

Tijdens het Nationaal Congres Autonomous Systems (NCAS’26) in Drachten zorgde de presentatie van Stephanie Klein Nagelvoort – arts, wetenschapper en lid van de Raad van Bestuur van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) – voor een ontnuchterende wake-upcall. Hoewel het Nederlandse zorgsysteem consequent tot de beste ter wereld behoort, schetste Klein Nagelvoort een sector die aanvoelt als de Titanic: bestuurders luisteren naar de muziek terwijl het schip langzaam zinkt.

Om het hoofd boven water te houden, zet het UMCG nu vol in op autonome systemen en kunstmatige intelligentie.

Drie cijfers die de crisis definiëren

De urgentie van de zorgcrisis laat zich volgens Klein Nagelvoort samenvatten in drie confronterende cijfers:

• 20%: het aandeel van het Nederlandse bruto nationaal product dat de zorg de komende jaren zal opslokken als de huidige trend doorzet – een kostenpost die onhoudbaar is.
• 1 op 4: het deel van de Nederlandse beroepsbevolking dat straks in de zorg nodig is. In 1968 was dat nog 1 op 12; vandaag 1 op 6. Door een krimpende arbeidsmarkt moet Nederland de komende drie jaar 100.000 extra zorgmedewerkers vinden.
• 15 jaar: het verschil in gezonde levensverwachting tussen hogere en lagere sociaaleconomische groepen – een pijnlijke indicatie van afnemende maatschappelijke solidariteit.

Daarbovenop komt dat mensen steeds eerder chronische ziekten ontwikkelen: gemiddeld op 46-jarige leeftijd voor vrouwen en 42 jaar voor mannen. “We moeten absoluut autonome systemen ontwikkelen om de artsen en verpleegkundigen te vervangen die we de komende twintig jaar niet hebben,” waarschuwde Klein Nagelvoort.

PT besparen en PSS vergroten

De strategie van het UMCG rust op twee kernbegrippen: Saving Professional Time (PT) en het vergroten van Patient Self-Service (PSS). Om dat te realiseren werkt het ziekenhuis samen met Epic, ’s werelds grootste leverancier van elektronische patiëntendossiers. Samen integreren ze AI direct in de medische workflow. Zo ontvangt het ziekenhuis maandelijks zo’n 8.000 patiëntberichten. Met behulp van large language models genereert AI nu automatisch conceptantwoorden en maakt het direct samenvattingen van uitgebreide patiëntendossiers.

Onderzoek laat zien dat een arts gemiddeld zeven minuten nodig heeft om een complex dossier samen te vatten; AI doet dat inmiddels in slechts 16 seconden. Dat vermindert drastisch de zogenaamde “PJ-tijd”: de uren die artsen ’s avonds thuis achter hun computer doorbrengen.

Daarnaast onderzoekt het UMCG het gebruik van “ambient notes”: consultkamers zonder computers, waarin luisterende systemen automatisch medische verslagen genereren op basis van het gesprek tussen arts en patiënt.

Rotte tomaten en certificeringsmuren

De transitie verloopt echter niet zonder weerstand. Toen Klein Nagelvoort voor het eerst stelde dat meer dan de helft van het traditionele tienstappen-consultproces vervangen kan worden door autonome systemen, verwachtte ze dat professionals haar met rotte tomaten zouden bekogelen. Het wantrouwen jegens systemen die zorgverleners niet volledig begrijpen of beheersen zit diep.

Naast culturele weerstand stuiten technologieontwikkelaars op een “certificeringsmuur”: strikte regelgeving voor medische hulpmiddelen vereist dat systemen foutloos gevalideerd en reproduceerbaar zijn. Tegelijk worstelen ziekenhuizen met een “integratiedoolhof”, waarin nieuwe autonome systemen moeten aansluiten op tientallen bestaande IT-systemen.

Om medewerkers door deze innovatiekloof te begeleiden, heeft het UMCG een AI Acceleration Lab en een AI Compliance Agency opgezet. Deze centra helpen voorlopers bij de implementatie van nieuwe tools en bieden tegelijkertijd “betrouwbare, toegankelijke AI” om ook de meer sceptische meerderheid mee te krijgen.

Oproep aan de techsector

Noord-Nederland heeft een unieke uitgangspositie om deze transformatie te leiden, aldus Klein Nagelvoort. De regio beschikt over ’s werelds grootste populatiecohort en biobank, met data van 167.000 deelnemers over een periode van twintig jaar – een goudmijn voor zorg-AI. Daarnaast komt in de regio de Nederlandse AI Factory, waar expertise en rekenkracht samenkomen om nieuwe oplossingen te ontwikkelen.

Maar het UMCG kan dit niet alleen. Klein Nagelvoort sloot haar bijdrage op NCAS’26 af met een duidelijke oproep aan de aanwezige technologiebedrijven en ingenieurs: “We hebben jullie nodig om de saaie problemen op te lossen.”

Alleen door samen de ogenschijnlijk minder spannende, maar cruciale administratieve en integratie-uitdagingen aan te pakken, kan de zorgsector de weg vrijmaken voor de autonome oplossingen die nodig zijn om het systeem te redden.