Tech-top eist snelle komst van innovatie-agentschap NADI

Nederland behoort tot de wereldtop op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Toch slagen we er te weinig in om deze kennis om te zetten in bloeiende bedrijven. Veelbelovende technologieën stranden in de vroege ontwikkelfase. Dit gat staat bekend als de 'Valley of Death'. Een brede coalitie van universiteiten, investeerders en grote technologiebedrijven eist nu actie 🔗︎. In een open brief aan de Tweede Kamer pleiten zij voor de snelle oprichting van het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) 🔗︎. Dit agentschap moet ervoor zorgen dat baanbrekende uitvindingen niet langer in de la blijven liggen of naar het buitenland vertrekken 🔗︎. De coalitie belooft direct mee te doen en zelf te investeren als de overheid over de brug komt 🔗︎.

De kloof tussen lab en markt

Het fundamentele probleem in de Nederlandse innovatieketen is het gebrek aan risicokapitaal voor vroege, onbewezen technologieën. Universiteiten leveren uitstekend onderzoek af. De financiering voor dit onderzoek stopt echter zodra de theorie is bewezen. Voor private investeerders is de stap naar een commercieel product in deze fase nog veel te riskant. Hierdoor ontstaat een gapend gat waarin veelbelovende ideeën verloren gaan. Soms kopen buitenlandse partijen de technologie op. Daardoor profiteert de Nederlandse economie niet van de eigen publieke investeringen. De ondertekenaars van de open brief willen dit patroon nu doorbreken 🔗︎. Onder hen bevinden zich ASML-boegbeeld Peter Wennink en diverse universiteitsvoorzitters 🔗︎. Zij zien NADI als de ontbrekende schakel die dit technologische risico durft te dragen 🔗︎. Door juist in deze kwetsbare fase te investeren, kan Nederland zijn eigen uitvindingen ook zelf gaan bouwen en opschalen 🔗︎.

Het beproefde ARPA-model

Het concept achter NADI is niet nieuw, maar baseert zich op succesvolle buitenlandse voorbeelden 🔗︎. Het Amerikaanse agentschap DARPA staat al decennia bekend om zijn revolutionaire doorbraken, zoals het internet, gps en de mRNA-technologie 🔗︎. Ook het Verenigd Koninkrijk met ARIA en Duitsland met SPRIND werken volgens deze filosofie 🔗︎. De werkwijze wijkt sterk af van traditionele subsidietrajecten. Binnen deze agentschappen krijgt één programmaleider de volledige leiding over een specifiek maatschappelijk probleem 🔗︎. Deze leider krijgt een ruim budget en de vrijheid om verschillende oplossingsrichtingen tegelijk te financieren 🔗︎. Projecten die resultaat boeken, ontvangen snel extra middelen 🔗︎. Projecten die vastlopen, worden direct stopgezet 🔗︎. Deze wendbare en snelle aanpak zorgt ervoor dat innovaties in recordtempo de markt bereiken 🔗︎.

De discussie over het budget

Een belangrijk knelpunt in de plannen is de financiering. Het huidige kabinet heeft in het coalitieakkoord 500 miljoen euro gereserveerd voor het agentschap 🔗︎. Dit bedrag is echter geoormerkt als revolverend kapitaal 🔗︎. Dit betekent dat het geld zichzelf uiteindelijk moet terugverdienen. De innovatieve sector en diverse experts uiten hier felle kritiek op. Het Instituut voor Publieke Economie stelt dat deze eis de effectiviteit van het agentschap ondermijnt. Disruptieve innovatie brengt immers per definitie grote risico's met zich mee. Veel projecten zullen mislukken. De eis van financieel rendement werkt in deze vroege fase verlammend. Het invloedrijke Wennink-rapport adviseert daarom een ander model 🔗︎. Dit rapport pleit voor een startkapitaal van minimaal 300 miljoen euro, aangevuld met 150 miljoen euro per jaar 🔗︎. In totaal is er volgens de experts 1,5 tot 2 miljard euro aan direct budget nodig om echt impact te maken 🔗︎.

Onafhankelijkheid als succesfactor

Naast voldoende budget is politieke onafhankelijkheid cruciaal voor het slagen van NADI 🔗︎. De projectgroep Verkenning NADI benadrukt in haar ontwerpplan dat het agentschap buiten de politieke waan van de dag moet opereren 🔗︎. Ambtenaren en politici moeten zich niet bemoeien met de dagelijkse keuzes van de programmaleiders. De juridische vormgeving van deze autonomie is momenteel nog in ontwikkeling 🔗︎. Het ministerie van Economische Zaken zoekt naar een balans tussen publieke verantwoording en operationele vrijheid 🔗︎. De wetgeving moet ervoor zorgen dat NADI snel en flexibel kan handelen, net als zijn buitenlandse tegenhangers. Als het agentschap te maken krijgt met trage bureaucratie en complexe regels, verliest het zijn kracht. De Tweede Kamer debatteert de komende maanden over de exacte juridische status van de nieuwe organisatie.

Samenwerking in het ecosysteem

NADI zal niet op een eiland opereren, maar moet naadloos aansluiten op het bestaande Nederlandse ecosysteem 🔗︎. De plannen voorzien in een nauwe samenwerking met de nationale investeringsinstelling Invest-NL 🔗︎. De rollen van beide organisaties zijn strikt gescheiden maar complementair. Waar NADI zich richt op de vroege, risicovolle onderzoeksfase, richt Invest-NL zich op de latere opschalingsfase 🔗︎. Zodra een technologie uit een NADI-programma levensvatbaar blijkt, kan Invest-NL bijspringen met groeikapitaal. Ook private investeerders en regionale ontwikkelingsmaatschappijen staan klaar om deze rol op zich te nemen 🔗︎. Deze ketenaanpak voorkomt dat innovaties alsnog stranden nadat het initiële onderzoek is afgerond. De samenwerking moet ervoor zorgen dat kapitaal efficiënt wordt ingezet en dat kansrijke technologieën in Nederlandse handen blijven.

Blik op de toekomst

De oprichting van NADI bevindt zich nu in een beslissende fase. Het ministerie van Economische Zaken werkt momenteel aan de verdere uitwerking van de missie en de werkwijze 🔗︎. Voor de zomer van 2026 worden nieuwe beleidsbrieven verwacht die meer duidelijkheid moeten scheppen.