Systems engineering als de lijm én olie binnen hightech innovatie

In de complexe wereld van hightechproductie is systems engineering meer dan een discipline – het is de lijm die disciplines bij elkaar houdt en de olie die projecten vooruit helpt. We spraken met Kristiaan Kuit (Demcon) en Dominique Basson (Krohne) om meer te weten te komen over de onmisbare rol van de systems engineer in hun organisaties.

Competenties bestaan uit kennis, praktische vaardigheden en gedrag. De vaardigheden ontwikkelen zich vooral in de praktijk, waar ervaring en een zekere senioriteit nodig zijn – ook in juniorrollen. Het NXTGEN Hightech-programma ondersteunt daarbij door kennis en ervaring doelgericht te verbinden. Het Educatieframework helpt niet alleen kennisinstellingen en talenten, maar biedt ook hightechbedrijven concrete handvatten om persoonlijke ontwikkelgesprekken en -trajecten voor systems engineeringtalent te ondersteunen. Zo kunnen organisaties gericht investeren in een systems engineers talent pipeline, en komen goed opgeleide en ervaren systems engineers sneller en beter beschikbaar voor de hightechsector.

Kristiaan Kuit © Demcon

Als hem wordt gevraagd om systems engineering binnen Demcon te definiëren, hoeft managing director Kristiaan Kuit niet lang na te denken. “Systems engineers brengen alle disciplines samen en houden het project draaiende. Negen van de tien keer is de hoofdingenieur in een project een systems engineer.”

Kuit, die ook zelf zijn carrière bij Demcon begon als systems engineer, benadrukt het belang van brede nieuwsgierigheid en veelzijdigheid. “Onze systems engineers hebben meestal een achtergrond in natuurkunde of werktuigbouwkunde, maar hebben ook zijstappen gemaakt naar software of elektronica. Dat maakt hen zo cruciaal: ze kunnen risico's overzien, eisen definiëren en deze samen met de klant vertalen naar een werkend concept.”

Bij Krohne, dat zich richt op geavanceerde meettechnologie, is het verhaal vergelijkbaar. Dominique Basson, managing director, beschrijft systems engineering als essentieel voor het omzetten van ideeën in realiseerbare producten. “We moeten ervoor zorgen dat de ontwerpen die uit R&D komen, daadwerkelijk in de fabriek kunnen worden geproduceerd en voldoen aan de behoeften van de klant”, zegt hij. “Systems engineering draait om het afwegen van vereisten: wat moet er in software worden gedaan, wat in hardware, hoe past alles in elkaar? Het start helemaal aan het begin van een project en eindigt pas als het product is geleverd.”

Dominique Basson © KROHNE

Geen pas afgestudeerden

Beide leiders zijn het erover eens: niemand komt van de universiteit af en is meteen klaar om systems engineer te worden. “Je hebt gewoon behoorlijk wat ervaring nodig om het goed te doen”, zegt Basson. “Natuurlijk kun je de basis bijbrengen – het opstellen van vereisten, FMEA-opstellingen – maar om risico's echt te kunnen inschatten en een project naar zijn doel te leiden, is ervaring essentieel.”

Bassons voormalige werkgever, Siemens, had een streng intern programma voor systeemarchitecten en systems engineers. “Kandidaten werden alleen toegelaten na jarenlange ervaring en een streng selectieproces. Je kunt niet zomaar iemand van de universiteit halen en verwachten dat hij of zij de complexiteit van systems engineering aankan. Wat je wel kunt doen, is hen in een vroeg stadium trainen in communicatie met belanghebbenden en requirements engineering, zodat ze weten waar ze later in hun carrière op moeten letten.”

Daardoor is systems engineering geen eerste stap, maar vaak een overstap halverwege de carrière. Bij Demcon worden junior engineers met brede interesses zorgvuldig gescout en begeleid. “We geven ze kleine verantwoordelijkheden onder begeleiding van een senior, zoals het schrijven van requirements documents of het leiden van een subsysteem”, legt Kuit uit. Het is als een meester-leerlingbenadering. “Ze groeien stap voor stap in de rol.”

Meer dan techniek: verantwoordelijk en regisserend

Een van de uitdagingen, merkt Basson op, is dat aspirant-systems engineers soms de organisatorische kant van het werk onderschatten. “Je bent niet langer een fulltime ingenieur. Je moet ook het technische tempo bepalen, tests plannen en soms zelfs de projectmanager ondersteunen. Het is meer technisch dan administratief, maar je kunt niet om planning heen.”

Kuit voegt een nuance toe: “Veel mensen willen systems engineer worden omdat het een bepaalde status heeft. Maar het gaat niet om prestige, het gaat om verantwoordelijkheid. Als mensen in deze rol falen, is dat meestal niet vanwege het administratieve werk, maar omdat ze risico's verkeerd inschatten of de reikwijdte uit het oog verliezen.”

Opleiding en cultuur

Formele opleiding speelt wel degelijk een rol. Beide experts zien de waarde van speciale cursussen, maar alleen op het juiste moment. Basson: “Training helpt je om je ervaringen te structureren en een gemeenschappelijke taal te spreken met collega's. Het lost verschillen in bedrijfscultuur niet op, maar het creëert bewustzijn. In het ene bedrijf betekent een functiespecificatie het ene, in het andere juist het tegenovergestelde. Bewustzijn van die verschillen is essentieel.”

Kuit wijst daarbij op gespecialiseerde programma's zoals de cursussen die worden aangeboden door externe opleiders. "Dergelijke initiatieven zijn nuttig, vooral als ze meer zijn afgestemd op de behoeften van de hightechindustrie. Het is belangrijk om de rol van systems engineering als carrièrepad op zich te blijven promoten.”

De zakelijke kant van engineering

Een cruciale les die beiden benadrukken, is de noodzaak van zakelijk inzicht. “Jonge ingenieurs blijven vaak een oplossing verbeteren, zelfs als al aan de primaire eisen is voldaan”, zegt Basson. “Maar op een gegeven moment moet je het concept van ‘goed genoeg’ leren. De klant betaalt voor een product dat werkt, niet voor eindeloze optimalisatie.”

Kuit is het daar volledig mee eens. “Elke ingenieur, en vooral systems engineers, moet weten wanneer hij moet stoppen. Het gaat om het vinden van een balans tussen technische ambitie en zakelijke realiteit. Daarom werken systems engineers zo nauw samen met projectmanagers; het is een teaminspanning.”

Een rol die de toekomst vormgeeft

Uiteindelijk gaat systems engineering niet alleen over technische integratie, maar ook over het vormgeven van de toekomst van hightech-industrieën. Zonder systems engineering lopen projecten het risico te bezwijken onder hun eigen complexiteit. Met systems engineering kunnen bedrijven als Demcon en Krohne gedurfde ideeën omzetten in produceerbare producten.

Kuit vat het samen: “Systems engineers zijn degenen die ervoor zorgen dat alles op elkaar aansluit: binnen het project, tussen verschillende disciplines en met de klant. Zonder hen is er geen product.” Inderdaad: de lijm en smeerolie van elk hightechproductieproject.