Slimme bedden, AI-apps: vloedgolf van zorginnovaties op Jaarbeurs

Slimme bedden, schoonmaak-robothonden en tal van AI-gestuurde apps. Verslaggever Elcke Vels van IO+ was aanwezig bij het evenement Zorg & ICT in de Jaarbeurs, waar de hallen vol stonden met de nieuwste technologische snufjes. De sfeer op de beursvloer was optimistisch, maar de ondertoon van de keynotes was kritisch. De belangrijkste les van de dag: je kunt prachtige technologie voor de zorg verzinnen, “maar die techniek moet de zorgprofessional wel daadwerkelijk ontlasten”, zegt Ernst Kuipers tijdens zijn presentatie.

Links loopt een robothond langs mijn been. Rechts wordt mijn blik gevangen door een ziekenhuisbed met een schermpje. De hoeveelheid tech om me heen is best overweldigend. Ik besluit op het ziekenhuisbed van Cinnovate af te lopen. De medewerkers van het bedrijf leggen me uit hoe het werkt: “We hebben een zorgopvolgsysteem voor de ouderenzorg en gehandicaptenzorg. Een smart detect-bewegingssensor kan zien of iemand bijvoorbeeld rechtop in bed gaat zitten. Daar krijg je dan een melding van in het systeem.”

Niet veel later raak ik in gesprek met iemand van Orange Cyberdefence. Het bedrijf levert cybersecuritydiensten, ook voor de zorg. Een veilig digitaal systeem is inmiddels onmisbaar voor zorginstellingen, vertelt hij. “Een aantal jaar geleden werd er nog gezegd: misschien word ik een keer aangevallen. Inmiddels zien we: nee, het gaat gebeuren — de vraag is alleen nog wanneer.”

Ik hoef mijn blik maar ergens op te richten of ik beland in een leuk gesprek met een ondernemer. Een stuk of twintig hebben me vol enthousiasme verteld over waar ze zo druk mee bezig zijn.

Lessen uit Singapore

Genoeg gekletst. Tijd om te luisteren naar de presentatie van Ernst Kuipers. Ik neem plaats op een stoel vooraan bij het hoofdpodium. Kuipers, voormalig minister van VWS, en momenteel voorzitter van de Raad van Deventer Ziekenhuizen en de Raad van Toezicht van TU Delft, opende de beurs en ging in gesprek met dagvoorzitter Danka Stuijver. Ze bespraken veelbelovende technologieën voor de zorg.

Kuipers putte uit zijn recente ervaringen in Singapore, waar hij werkte bij een technische universiteit. Daar zag hij innovaties die de Nederlandse zorg fundamenteel kunnen veranderen. Denk aan 'slimme stoffen' waarbij de vezels van een shirt of laken werken als halfgeleiders. “Je kleding wordt dan een sensor die continu je vitale functies meet”, vertelt hij. Ook op het gebied van diagnostiek gebeuren er wonderen, aldus Kuipers, zoals onderzoek naar één enkel molecuul in een bloedcel, zogenoemd single-molecule research. Dit kan onder meer de oncologie revolutionair veranderen door tumoren in een vroeg stadium te detecteren.

Helpt technologie de zorg, of andersom?

Tal van startups en scaleups in Nederland zijn druk bezig om hun technologie te implementeren in de zorg. Volgens Kuipers moeten we technologie echter alleen gebruiken als het een duidelijke functie heeft. Juvoly kwam ter sprake. Dat systeem zet gesprekken met een patiënt direct om naar tekst en maakt automatisch een verslag. Kuipers deelde een treffend voorbeeld dat de kern van het probleem raakt. “Ik sprak laatst met twee vrienden van ons die samen een huisartspraktijk hebben en nu zo’n systeem gebruiken. Mijn vraag was toen: betekent dat dan ook dat je daarmee extra gesprekken per dag inroostert? Het antwoord was nee. De één zou dat misschien wel willen, maar de ander niet. Terwijl dat natuurlijk dan wel het idee zou moeten zijn.” Kuipers is dan ook niet snel onder de indruk van gelikte techpilots, vertelt hij. Volgens hem moet elke ondernemer zichzelf de vraag durven stellen: helpt deze technologie de zorg, of is het andersom?

Een ander gevaar dat tijdens de presentatie werd besproken, is de aanzuigende werking van technologie. Dagvoorzitter Stuijver, tevens huisarts, bestuurslid VvAA en Volkskrant-columnist, noemde het voorbeeld van e-consulten die bedoeld zijn om de zorg laagdrempeliger te maken. “In de praktijk leidt dit vaak juist tot een explosie van triviale vragen.” Ze hoorde verhalen over patiënten die vanuit hun vakantieadres in Zuid-Afrika foto's stuurden van hun zonnebrand met de vraag welke aftersun ze moesten kopen. “Dit soort vragen belanden nu direct op het bordje van de huisarts, die daardoor kostbare tijd verliest aan zaken die niets met medische zorg te maken hebben”, vertelt ze.

Het netwerk als digitale levensader

Technologie op de juiste manier implementeren blijft dus een uitdaging. Net als de digitale infrastructuur, aldus Kuipers. Die is in Nederland nog steeds niet goed op orde. “Burgers moeten veel beter inzicht krijgen in de data die voor hen relevant is.” Hij maakt een vergelijking. “We kunnen gemakkelijk onze financiële gegevens in een app van de bank inzien. Toen ik heel jong was, zat er op elke hoek nog een bankfiliaal. Daar moest je met contant geld naartoe. Nu doen we dat al lang niet meer, en hebben we de bank meestal helemaal niet nodig.” Zo eenvoudig zou het ook moeten kunnen in de zorg.

Stuijver beaamt dat. Ook zij noemt een treffend voorbeeld. “Ik had gisteren een kind op mijn spreekuur dat veel medische zorg nodig heeft en regelmatig zowel bij de kinderarts als bij andere paramedici komt. En de moeder zei tegen mij: we waren gisteren bij de kinderarts. Ik neem aan dat jullie dat kunnen zien? Toen moest ik zeggen: nee, dat kan ik niet zien. En dat verbaasde haar enorm. Is dit nou de zorg van 2026? Ik moet de kinderarts eerst opbellen en overtypen wat daar is besproken.” Hier is dus nog veel winst te behalen.

Ik kom er al snel achter dat er ook in andere presentaties en op de beursvloer veel aandacht is voor de digitale infrastructuur van de zorg. Na Kuipers neem ik plaats in een kleine ruimte even verderop. Ik ben net op tijd voor de presentatie van IT-consultant Wentzo. Twee medewerkers van het bedrijf leggen uit dat “het netwerk tegenwoordig de levensader van de zorg is.” Alles — van het opzoeken van patiëntinformatie in het EPD tot slimme sensoren die registreren of een patiënt uit bed is gevallen — loopt namelijk via dat netwerk.

Veel zorginstellingen kampen echter nog met een erfenis van verouderde en complexe systemen. Dat gebrek aan overzicht leidt tot veiligheidsrisico’s en inefficiëntie. Wentzo pleit daarom voor een overstap naar moderne architecturen, zoals SD-WAN, waarbij netwerkverkeer slim en centraal wordt aangestuurd via software, waardoor je flexibel kunt bepalen welk verkeer prioriteit krijgt en over welke verbinding het loopt.

Kansen en uitdagingen

Ik verlaat de beurs met het gevoel dat de zorg midden in een digitale transitie zit, vol kansen maar ook met stevige uitdagingen. Ik ben vooral benieuwd of de technologie die hier nu wordt gepresenteerd, bij mijn bezoek aan de beurs volgend jaar, echt verschil heeft gemaakt.

Op naar volgend jaar.