Rusland grijpt wereldmacht met Starlink en nucleair ruimtewapen

Het is stil in de ruimte, maar dat betekent niet dat er vrede heerst. Rusland bouwt niet alleen een eigen Starlink, maar ontwikkelt ook actief wapens om satellieten van tegenstanders uit te schakelen. Het Russische Starlink-alternatief laat zien hoe het land zijn strategische positie in de ruimte wil versterken. Tegelijkertijd vormt de nieuwste ontwikkeling, een nucleair ASAT-wapen, een directe en ernstige bedreiging voor de stabiliteit van het hele orbitale netwerk.

Starlink tegenhanger

Een paar dagen geleden hoorden we dit nieuwtje: Rusland heeft de lancering van de eerste reeks lagebaan-breedbandinternet-satellieten, bedoeld als tegenhanger van SpaceX’ Starlink, uitgesteld. Het satellietconstellatieproject is bedoeld om breedbandinternet door heel Rusland te leveren en moet een binnenlands alternatief vormen voor Starlink, het netwerk van miljardair Elon Musk. Zo streeft Rusland naar onafhankelijkheid en macht in het satellietdomein.

Anti-satellietraketten

Rusland is al lange tijd gericht op dominantie in de ruimte. Een van de meest zichtbare en brute methoden is het gebruik van anti-satellietraketten. In november 2021 demonstreerde Rusland deze capaciteit door met een Nudol-raket een oude Sovjetsatelliet in een lage baan om de aarde te vernietigen. Die ene test leverde meer dan 1.500 stukken traceerbaar ruimtepuin op en bracht niet alleen militaire satellieten, maar ook het Internationaal Ruimtestation in gevaar.

Elektronische oorlogsvoering

Daarnaast zet Rusland zwaar in op elektronische oorlogsvoering. Tijdens de oorlog in Oekraïne en daarbuiten is herhaaldelijk gebleken dat Russische systemen GPS- en satellietcommunicatie kunnen verstoren, soms over honderden kilometers. Deze jammers richten zich niet alleen op militaire signalen, maar ook op commerciële systemen. Rusland heeft expliciet verklaard dat “quasi-civiele” satellieten die militaire steun leveren — zoals navigatie, communicatie of beeldmateriaal — doelwitten zijn.

Verontrustend: een nucleair wapen

De meest verontrustende ontwikkeling is Russisch onderzoek naar een nucleair anti-satellietwapen. Deze dreiging kwam begin 2024 naar buiten via gelekte en deels geclassificeerde Amerikaanse inlichtingenrapporten. Volgens de Amerikaanse regering gaat het om een nieuw type ASAT-systeem dat óf een nucleaire lading, óf nucleaire voortstuwing gebruikt. In het eerste scenario zou Rusland een kernexplosie in de ruimte kunnen veroorzaken. Zelfs een relatief kleine explosie in een lage baan om de aarde zou een krachtige elektromagnetische puls (EMP) genereren, die in één klap duizenden satellieten kan beschadigen of uitschakelen. Communicatie, navigatie en waarschuwingssystemen zouden plotseling uitvallen, met wereldwijde gevolgen.

In het tweede scenario werkt Rusland mogelijk aan een satelliet met een nucleaire reactor, niet om te ontploffen, maar om enorme hoeveelheden energie op te wekken. Daarmee zou zo’n satelliet extreem wendbaar zijn en langdurig krachtige lasers of elektronische wapens kunnen inzetten om andere satellieten te verblinden of te beschadigen. Omdat nucleaire voortstuwing niet expliciet verboden is, zou Rusland zo’n systeem zelfs als ‘civiel’ kunnen presenteren. Juist die combinatie van vernietigend potentieel, juridische ambiguïteit en moeilijk te bewijzen intenties maakt deze nucleaire ASAT-optie zo gevaarlijk.

Gelukkig is er ook beter nieuws: het vermeende Russische nucleaire ASAT-wapen lijkt buiten controle te draaien en mogelijk niet meer te functioneren.

Maar veel andere dreigingen blijven bestaan. De ruimte was ooit een domein van verkenning en samenwerking, beschermd door het Outer Space Treaty van 1967. Zes decennia later dreigt die vrede te vervagen.