Netcongestie en beleid remmen groei zonne-energie af

Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kende 2025 een vertraging in de groei van nieuw zonnecapaciteit in Nederland. Er werd slechts 1,4 GWp aan zonnepanelen geïnstalleerd, de laagste jaarlijkse toename in negen jaar.

Daarmee komt het totaal geïnstalleerde vermogen op 29,4 GWp, genoeg om bijna een vijfde van de Nederlandse elektriciteitsproductie te leveren. De vertraging beperkt zich niet tot grootschalige projecten; zowel woningen als bedrijven worden geraakt. RVO wijt de daling aan een combinatie van netcongestie, de naderende afschaffing van de salderingsregeling en directe kosten die energieleveranciers in rekening brengen voor het terugleveren van zonnestroom aan het net. Deze factoren zorgen voor financiële onzekerheid, wat investeringen in nieuwe projecten ontmoedigt.

Netcongestie als belangrijkste rem

Netcongestie is het meest directe obstakel voor de groei van zonne-energie. Het Nederlandse elektriciteitsnet, oorspronkelijk ontworpen voor eenrichtingsverkeer van stroom, heeft moeite om de toename van decentrale opwek uit zonnepanelen, windmolens en elektrisch laden te verwerken. In 2025 kende het net 581 uur met negatieve elektriciteitsprijzen — 7% van het jaar — als gevolg van overproductie, wat leidde tot afschakeling van hernieuwbare energie.

Netbeheerders zoals Liander, Enexis en Stedin hanteren inmiddels wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen, met vertragingen van 2 tot 6 jaar, afhankelijk van de regio. Het nieuwe prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM), van kracht sinds januari 2026, geeft voorrang aan projecten die netcongestie verlichten, zoals projecten met batterijopslag.

Einde van salderen komt dichterbij

De geleidelijke afschaffing van de salderingsregeling, waarmee huishoudens teruggeleverde zonnestroom kunnen wegstrepen tegen hun verbruik, is een belangrijke beleidsoorzaak van de vertraging. Momenteel blijft de regeling volledig van kracht tot en met 31 december 2026, maar vanaf 1 januari 2027 wordt deze vervangen door een marktgebaseerde terugleververgoeding van ongeveer €0,07/kWh — ver onder de huidige consumentenprijs van circa €0,28/kWh.

Deze verschuiving vermindert de financiële aantrekkelijkheid van investeringen in zonne-energie aanzienlijk. De terugverdientijd van zonnepanelen voor woningen zal naar verwachting stijgen van 6–8 jaar naar 12–15 jaar, afhankelijk van verbruik en elektriciteitsprijzen. Gemeentelijke subsidies en belastingvoordelen, zoals de 0% btw op zonnepanelen, bieden enige verlichting, maar zijn onvoldoende om het verlies van saldering te compenseren.

Financiële ontmoedigingen en projectvertragingen

Naast beleidswijzigingen versterken financiële ontmoedigingen de vertraging. Energieleveranciers brengen nu directe kosten in rekening voor het terugleveren van zonnestroom aan het net, wat de winstgevendheid van zonne-installaties verder aantast. Grootschalige zonneprojecten kampen met extra obstakels, waaronder vertragingen bij netaansluitingen en hogere initiële kosten door congestiegerelateerde infrastructuurupgrades.

In 2025 ging bijna 30% van de gesubsidieerde zonneprojecten niet door vanwege een gebrek aan netcapaciteit. Het SDE++-subsidieprogramma, ooit een belangrijke aanjager van de groei van hernieuwbare energie, zag het laagste aantal goedgekeurde zonneprojecten in jaren, met slechts 283 gehonoreerde projecten in de zomer van 2025.

Vooruitzicht 2026–2028

RVO voorspelt dat de groei van zonnecapaciteit tussen 2026 en 2028 gemiddeld slechts 1,3 GWp per jaar zal bedragen, minder dan de helft van het tempo in 2024. Deze voorzichtige prognose weerspiegelt de aanhoudende problemen met netcongestie, beleidsonzekerheid en financiële belemmeringen. Toch is de sector niet zonder oplossingen.

Batterijopslag, dynamische energiecontracten en kabelpooling komen naar voren als haalbare alternatieven om congestie te verminderen en de economie van projecten te verbeteren. De Nederlandse overheid onderzoekt ook nieuwe steunmechanismen, zoals contracts for difference, om investeringen in projecten voor hernieuwbare energie te stimuleren. Deze maatregelen, gecombineerd met geplande netverzwaringen, kunnen op middellange termijn helpen de groei te stabiliseren.