Nederlandse industrie groeit door AI en chips ondanks oorlogen

De Nederlandse industrie draait op volle toeren. In juli 2026 noteerde de sector de hoogste productiegroei sinds februari 2022, aangedreven door een explosieve vraag naar AI-infrastructuur en geavanceerde chips. De Nevi Inkoopmanagersindex blijft boven de 50, wat wijst op aanhoudende groei, ondanks personeelstekorten en stijgende inkoopprijzen. Achter deze cijfers schuilt een cluster van Nederlandse bedrijven dat de mondiale chipindustrie van cruciale machines, technologieën en componenten voorziet. Maar de groei kent ook schaduwzijden: geopolitieke spanningen en schaarste dreigen de voorspoed te vertragen.

ASML als motor van de groei

Het hart van de Nederlandse industriële groei ligt in Veldhoven. ASML, marktleider in chipmachines, ziet de vraag naar zijn machines exploderen door de opkomst van AI. De productie stijgt in 2027 met 30%, met mogelijk nog eens 30% in 2028. ASML is het enige bedrijf ter wereld dat deze geavanceerde apparatuur produceert, onmisbaar voor de productie van krachtige chips voor datacenters en AI-toepassingen.

Maar ASML staat niet alleen. Bedrijven als NXP Semiconductors (automotive-chips), ASM International (lagen op atoomniveau), BESI (chipverbindingen), VDL ETG, Neways en Sioux Technologies vormen samen een ecosysteem dat de wereldwijde chipwaardeketen draaiende houdt. Deze bedrijven profiteren direct van de groeiende vraag naar halfgeleiders, die tegen 2030 een marktwaarde van €1,6 biljoen kan bereiken.

Sterke innovatieregio’s

De groei is niet gelokaliseerd op één plek. Nederland kent vijf innovatieregio’s die elk een unieke bijdrage leveren aan de chipindustrie. Brainport Eindhoven is het kloppende hart, met ASML, NXP en honderden toeleveranciers die samen meer dan 12% van de Nederlandse export voor hun rekening nemen. Twente excelleert in chipontwerp en geïntegreerde fotonica, terwijl Gelderland (Nijmegen) zich meer richt op vermogenselektronica en medische chips. Zuid-Holland en Noord-Nederland vullen dit aan met specialisaties in quantumcomputing en talentontwikkeling.

Deze regio’s werken nauw samen met kennisinstellingen zoals de TU/e, Universiteit Twente en Radboud Universiteit, wat zorgt voor een continue stroom van innovaties. De combinatie van onderzoek, productie en onderwijs maakt Nederland tot een wereldleider in deze sector.

AI en datacenters als groeifactoren

De vraag naar AI-infrastructuur is de grootste katalysator voor de Nederlandse industrie. Datacenters, essentieel voor AI-toepassingen, vereisen geavanceerde chips die alleen geproduceerd kunnen worden met machines als die van ASML. De export van TSMC uit Taiwan - ’s werelds grootste chipproducent - groeit het snelst, gedreven door de Amerikaanse vraag naar deze chips. Nederland fungeert als cruciale toeleverancier in deze keten.

De Nederlandse machine-industrie groeit met dubbele cijfers ten opzichte van 2025, vooral door de vraag naar EUV-machines. Ook de productie van DUV-machines, voor minder geavanceerde chips, wordt opgeschroefd, al wordt een deel van deze toeleveringsketen verplaatst naar Azië. De groei wordt verder gestimuleerd door innovaties zoals 3D-stapeling (chiplets) en geïntegreerde fotonica, die de efficiëntie en prestaties van chips verbeteren.

Schaarste en oorlogen

Niet alles is rozengeur en maneschijn. De sterke vraag naar chips en elektronische componenten leidt tot schaarste, vergelijkbaar met de situatie in 2019 tijdens de handelsoorlogen tussen de VS, China en andere landen. Prijzen stijgen hierdoor en ondernemers hebben meer werkkapitaal nodig om de groei bij te benen.

De Iran-oorlog verergert deze uitdagingen. De sluiting van de Straat van Hormuz heeft geleid tot schaarste aan olie, gas en chemische producten, wat de kosten voor de industrie opdrijft. De onzekerheid blijft groot, met name voor de vraag naar machines en auto-onderdelen, waarvan Nederland veel levert aan Duitse fabrikanten.

Toekomst: groei met hobbels

Ondanks de geopolitieke spanningen en schaarste blijft het vooruitzicht voor de Nederlandse industrie positief. De meeste bedrijven kunnen de gestegen kosten doorberekenen dankzij de sterke vraag. Toch waarschuwen economische prognoses voor een vertraging in de groei als het conflict in het Midden-Oosten langdurig aanhoudt. Rabobank verwacht in het basisscenario een economische groei van 1,4% in 2026, maar in een zwaar scenario daalt dit naar 0,6%. De hightechsector, met name de semiconindustrie, blijft echter een groeidrijver.

Innovatie in AI, quantumcomputing en duurzame productietechnieken zal de komende jaren cruciaal zijn om de Nederlandse positie te behouden. De overheid en bedrijven investeren dan ook in talentontwikkeling, energie-infrastructuur en samenwerking.