Nederland tech wereldleider in 2035: ‘Tijd van praten voorbij’

In het NEMO Science Museum, tussen de experimenten die de wetten van de natuurkunde duiden, werd maandag de blauwdruk die gaat bijdragen aan de Nederlandse economie van 2035 onthuld. Met 10 gloednieuwe actieagenda’s van de Nationale Technologiestrategie, 53 innovatieprogramma’s en ruim 14 miljard euro aan investeringen, kiest Nederland een scherpe technologische koers. “De 10 actieagenda’s staan als een huis”, zegt Peter Stolk, voorzitter van de Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologieën (KIA ST). Er wordt sterk ingezet op onder meer AI, quantum en semicon. Minister Vincent Karremans was aanwezig, net als de belangrijke vertegenwoordigers van kennisinstellingen, overheid en bedrijfsleven. De overkoepelende boodschap was helder: de tijd van praten is voorbij.

De wereld is veranderd. De economische en strategische noodzaak om zelf technologie in huis te hebben is groter dan ooit. Minister Vincent Karremans van Economische Zaken schetste in NEMO een beeld van de wereldorde. Hij verwees direct naar de recente politieke verschuivingen in de Verenigde Staten; naar Trump, die Nederland en andere Europese landen 10% importheffing op wilde leggen vanwege Groenland.

“Ik krijg continu CEO’s aan de lijn die zich zorgen maken," vertelde Karremans. Dit is geen op zichzelf staand incident, waarschuwt hij. "Technologie wordt ingezet als politiek middel. We zitten in een continue strijd met economische grootmachten en de enige verdediging is aanval. We moeten onmisbaar worden. Zorgen dat China en de VS ook afhankelijk van ons zijn," aldus de minister.

Abstractie vertaald naar realiteit

Op eigen benen staan: dat gaat Nederland doen. Twee jaar geleden lanceerde het kabinet de Nationale Technologiestrategie. Het doel was abstract maar ambitieus: Nederland moet wereldtopper worden in tien sleuteltechnologieën. Maandagmiddag werd die abstractie vertaald naar realiteit. Peter Stolk, voorzitter van de Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologieën (KIA ST), wond er geen doekjes om. “Tien thema’s, sleuteltechnologieën toen gekozen, staan als een huis. De afgelopen twee jaar is er veel veranderd. Het belang en de relevantie van de NTS en de actieagenda’s zijn alleen maar toegenomen. Economisch, maatschappelijk en ook op strategisch vlak. Ik ben blij dat ze vandaag worden gepresenteerd. Een belangrijke stap van strategie, naar plan, naar uitvoering.”

Meer dan duizend organisaties hebben meegeschreven aan de plannen. Het resultaat is een fijnmazig netwerk van 53 innovatieprogramma's. Van kennisinstellingen tot multinationals en van startups tot regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's): de hele keten is aangehaakt.

De 10 actieagenda’s voor de Nationale Technologiestrategie zijn:

Voorbeelden van innovatieprogramma’s binnen de actieagenda’s zijn: GPT-NL (80 miljoen euro), Organ-on-a-Chip (260 miljoen euro) en Lasersatellietcommunicatie (67 miljoen). Tijdens het evenement gingen de betrokken partijen dieper in op de details van deze programma’s.

Holland High Tech organiseerde in opdracht van de Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologieën de actieagenda’s, samen met andere partijen. Leo Warmerdam, directeur van Holland High Tech: “Ik vind het mooi dat die partijen nu actief tegen elkaar gezegd hebben: wij gaan samen aan de slag. Holland High Tech gaat er alles aan doen om de samenwerkende partijen slagkracht te geven.”

Focus: een terugkerend thema

De actieagenda’s geven een duidelijke richting voor de toekomst van technologie in Nederland. ‘Focus’ was dan ook een terugkerend thema in verschillende presentaties. Eline van Beest, CEO van Hybridize Therapeutics en voorzitter van de Tech Champions: “Goed dat we krachtig kiezen voor tien technologieën. Lange termijn focus is essentieel voor ondernemers en investeerders.” Technologie heeft volgens haar namelijk vijf tot tien jaar nodig om tot de markt te komen. Lukas Roffel, CTO van Thales Nederland en voorzitter van NAE, zei: “Het is verleidelijk om overal in te willen investeren, maar dat is dodelijk voor de slagkracht. We moeten niet-prioriteiten loslaten.”

‘Er bestaat geen silver bullet’

Roffel benadrukte daarnaast het belang van kruisbestuiving tussen de verschillende technologieën binnen de actieagenda’s. “Hernieuwbare energiesystemen, defensie: alles is afhankelijk van vooruitgang in meerdere domeinen – software, materialen, systeemintegratie. Ontbreekt er één, dan bereikt het geheel zijn potentieel niet. Innovatiebeleid moet zich richten op ecosystemen in plaats van individuele technologieën. Samenwerking tussen startups, mkb en grote bedrijven is essentieel. Er bestaat geen silver bullet.”

Fast forward naar 2035

Om de miljarden tastbaarder te maken, werd het publiek in NEMO via een 'Holobox' meegenomen naar de toekomst. ‘Sophie’, een virtuele gids uit de toekomst, sprak vanuit het jaar 2035 met Stolk en moderator Eva van Mol. Ze schetste een beeld van een Nederland dat de sprong heeft gewaagd. Waar we nu nog praten over kwetsbare aanvoerlijnen en versnipperde initiatieven, toonde 2035 een geïntegreerd landschap. "Door de actieagenda’s is er meer samenwerking gekomen," vertelt Sophie. Er is een inhaalslag gemaakt in robotica en drones. Neuromorphic computing heeft een extra duw gegeven richting energiezuinige AI, we lopen voor in Quantum Computing en ook laser-satellietcommunicatie is in 2035 uitgegroeid tot een onmisbare Nederlandse technologie.

Een bruisende Europese markt

Kortom: Nederland heeft een mooie toekomst voor zich. Maar: dan moeten we wel volop gaan samenwerken met andere landen binnen Europa. Minister Karremans was hierover duidelijk: "De kern van het probleem is het gebrek aan een echte interne markt. Als je als bedrijf in Europa snel kunt opschalen, zoals in de VS, dan volgt geld vanzelf."

Marc Lemaître van de Europese Commissie benadrukte in een videoboodschap ook het belang van samenwerking op Europees niveau. Hij benoemde ook de kracht van Nederland binnen de EU. “Nederland is al lange tijd een innovatieleider in Europa.” Volgens hem blinkt Nederland onder meer uit in optische systemen, quantumtechnologie en halfgeleiders.

Tot slot onderstreepte hij dat de actieagenda’s essentieel zijn voor Europa’s succes. “Het toekomstige concurrentievermogen van Europa rust op gedeelde ambitie, samenwerking en Europese schaal. Met haar Nationale Technologie Strategie [...] loopt Nederland voorop.”

Afstemming op rapporten en ontwikkelingen

Het plan ligt er. De komende jaren wordt de samenwerking rond sleuteltechnologieën slim verbonden met bestaande plannen, fondsen en (Europese) initiatieven — van het Rapport Wennink tot het Nationaal Groeifonds.