Nederland lanceert nationale quantumstrategie voor 2035

Het kabinet wil dat Nederland binnen tien jaar voorop loopt in quantumtechnologie, en het land tegelijk beschermen tegen de nieuwe veiligheidsrisico's die daarbij horen. Dat is de kern van de nieuwe Rijksbrede Quantumstrategie, die minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) en staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) op maandag 5 oktober naar de Tweede Kamer stuurden.

Het plan stelt drie doelen voor 2035. Nederland moet leidend zijn in quantumtechnologie, voorkomen dat het afhankelijk wordt van quantumtoepassingen van buiten de Europese Unie, en weerbaar zijn tegen de veiligheidsdreigingen die de technologie met zich meebrengt. Tien ministeries, van Defensie en Buitenlandse Zaken tot Volksgezondheid en Onderwijs, werkten er samen aan.

Waarom quantumtechnologie belangrijk is

Quantumtechnologie gebruikt de regels die gelden in de wereld van atomen en deeltjes om te rekenen, te meten en te communiceren op manieren die gewone computers niet kunnen. Volgens het kabinet kan dat leiden tot betere medicijnen, betere batterijen en zeer nauwkeurige navigatie, met toepassingen in energie, zorg, logistiek en defensie.

Nederland heeft een sterke uitgangspositie. Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen staan internationaal goed aangeschreven, en quantum is al een prioriteit in de Nationale Technologiestrategie. De afgelopen jaren is bijna 615 miljoen euro beschikbaar gesteld via het Nationaal Groeifonds voor Quantum Delta NL, een programma om de Nederlandse quantumsector op te bouwen.

De nieuwe strategie moet die voorsprong in onderzoek omzetten in echte producten en diensten. Het kabinet gaat extra publieke en private financiering verkennen, onderzoek ondersteunen en optreden als eerste afnemer, opdrachtgever en partner voor quantuminnovaties. Die laatste rol is weggelegd voor een nieuwe organisatie, het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI).

De keerzijde: het kraken van codes

De strategie is net zo openhartig over de risico's. Het grootste gevaar is volgens het kabinet dat criminelen of vijandige staten krachtige quantumcomputers gebruiken om de versleuteling te kraken die een groot deel van ons digitale leven beschermt. Daarmee zou gevoelige informatie op straat komen te liggen, van vertrouwelijke overheidscommunicatie en financiële transacties tot medische en strafrechtelijke gegevens. Ook zouden aanvallen op vitale infrastructuur mogelijk worden.

De dreiging ligt niet alleen in de toekomst. Aanvallers onderscheppen en bewaren nu al versleutelde data, in de hoop die later te ontsleutelen zodra quantumcomputers krachtig genoeg zijn. Deze tactiek staat bekend als 'harvest now, decrypt later'. Systemen die tientallen jaren meegaan, zoals wapensystemen, infrastructuur en medische apparatuur, zijn extra kwetsbaar. Ze kunnen namelijk niet snel overstappen op nieuwe, quantumveilige standaarden.

Ter voorbereiding heeft het kabinet een tijdpad opgesteld om de eigen systemen over te zetten op post-quantumcryptografie (PQC), versleuteling die bestand is tegen aanvallen met quantumcomputers. Maatregelen voor situaties met een hoog risico moeten eind 2030 zijn doorgevoerd. Eind 2035 moet de overstap voltooid zijn voor toepassingen met een gemiddeld risico, en moeten toepassingen met een laag risico zo ver mogelijk zijn. Daarnaast wil het kabinet met de strategie het bewustzijn bij aanbieders en gebruikers vergroten en aanbieders van essentiële diensten ondersteunen.

Een instrument voor politie en inlichtingendiensten

Misschien verrassend genoeg ziet de strategie ook kansen in het kraken van codes. In uitzonderlijke gevallen zouden politie, forensische instituten en inlichtingendiensten quantumcomputers kunnen inzetten om versleutelde communicatie te analyseren. Het document vergelijkt dit met het kraken van de Enigma-machine in de Tweede Wereldoorlog en met het ontmantelen van het criminele netwerk EncroChat door de Franse en Nederlandse politie. Berichten die met PQC zijn beveiligd, zijn niet op deze manier te kraken. Daarom moeten deze diensten volgens het kabinet relatief snel toegang krijgen tot een quantumcomputer.

Tegelijkertijd benadrukt het kabinet verantwoord gebruik, ook bij militaire toepassingen. Het zet in op internationale en Europese afspraken waarin grondrechten zoals non-discriminatie en gelijke behandeling voorop staan.