Kustwacht heeft tech nodig, maar financiering blijft uit

De Kustwacht kampt met acute geldzorgen en personeelstekorten. Dat blijkt uit interne documenten van de Kustwacht en verschillende ministeries die NRC opvroeg. Door de tekorten blijven cruciale analyses van verdachte scheepsbewegingen liggen. Juist nu de geopolitieke spanningen toenemen, is dat zorgelijk. Ook voor moderne technologie, zoals sensoren op de Noordzee, is geen structurele financiering in zicht.

Na de Russische inval in Oekraïne startte de regering het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (PBNI) om kritieke infrastructuur te beschermen. Door interne strijd binnen zes ministeries komt het programma nauwelijks van de grond, terwijl de dreiging groot is en structureel geld ontbreekt.

Meldkamer: een zwakke schakel

Vooral de meldkamer is een zwakke schakel. In 2024 was die slechts voor de helft bemand. Dat betekent simpelweg: te weinig mensen die meekijken, terwijl het verkeer en de risico’s toenemen.

Ook de analyseafdeling onder stuk

Ook de analyseafdeling staat onder druk. Juist daar moeten datastromen worden samengebracht en verdachte patronen worden herkend. Maar deze afdeling werkt alleen tijdens kantooruren. ’s Nachts en in het weekend ontbreekt gespecialiseerde analyse. Wie dan ongezien wil opereren, heeft vrij spel. Meldingen van vissers over verdachte situaties blijven daardoor soms liggen.

De Russische vloot: Onderzoek of spionage?

De dreiging is niet hypothetisch. Sinds de inval in Oekraïne is de activiteit van Russische schepen op de Noordzee en in de Baltische Zee aanzienlijk toegenomen. Deze schepen varen vaak onder de noemer van 'wetenschappelijk onderzoek', maar hun gedrag vertelt een ander verhaal. Ze worden regelmatig gespot in de directe nabijheid van kritieke infrastructuur.

Technologie als noodzaak

Omdat de Kustwacht kampt met een structureel tekort aan mensen, is de inzet van slimme technologie bittere noodzaak. Waar mensenogen tekortschieten, kunnen sensoren 24/7 doorgaan. De Kustwacht zet in op 'Informatiegestuurd Optreden'. Dit houdt in dat data leidend wordt.

De basis hiervoor is het koppelen van bestaande systemen. Denk aan radarbeelden, het Automatic Identification System (AIS) voor schepen en satellietdata. Maar dit is niet genoeg. Een spionageschip kan zijn AIS uitzetten of manipuleren. Daarom is er behoefte aan geavanceerde data-analyse en Artificial Intelligence (AI). AI kan patronen herkennen die voor een menselijke analist verborgen blijven, of die te veel tijd kosten om handmatig te vinden. Als een vissersschip plotseling een onlogische route vaart boven een internetkabel, moet een algoritme direct alarm slaan, ongeacht of het maandagochtend of zaterdagnacht is.

Daarnaast is er behoefte aan onbemande systemen. Drones in de lucht en autonome vaartuigen op en onder water kunnen patrouilleren zonder dat er kostbare bemanning nodig is.

Financieringsproblemen: hoe verder?

Kortom, er is behoefte aan technologie. Maar daarvoor is wel financiering nodig.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laat in een reactie weten dat er in 2024 en 2025 wel voldoende middelen beschikbaar zijn gesteld. Met dat geld zijn investeringen gedaan in onder meer sensoren, bodemonderzoek en de inzet van een patrouilleschip. Tegelijkertijd erkent het ministerie dat dit niet volstaat voor een duurzame bescherming van de Noordzee. Voor 2026 is tijdelijke financiering vrijgemaakt, bedoeld als overbrugging tot een nieuw regeerakkoord.

Een structurele oplossing voor de financieringsproblemen blijft echter vooralsnog uit. Demissionair minister Tieman liet vorige maand aan de Tweede Kamer weten dat het aan een nieuw kabinet is om te besluiten over het vervolg van het PBNI. Op langere termijn is volgens het ministerie structureel circa 70 miljoen euro per jaar nodig.