Kabinet kiest eigen AI-koers met 120 miljoen euro

Met de vorige week gepresenteerde kabinetsvisie Kiezen voor AI voor iedereen wil het land zich positioneren als een speler die niet afhankelijk is van buitenlandse techgiganten, maar zelf keuzes maakt over de inzet van AI. Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) presenteert een strategie die draait om verantwoorde toepassing, economische kansen en maatschappelijke meerwaarde. Centraal staan drie pijlers: verantwoorde AI-ontwikkeling, toegang tot geavanceerde technologie en veiligheid, en sturing van de transitie in lijn met publieke waarden.

De kabinetsvisie rust op drie pijlers. Ten eerste wil Nederland AI verantwoord ontwikkelen en toepassen, met aandacht voor ethiek, transparantie en de impact op mensen. Ten tweede streeft het land naar toegang tot geavanceerde AI-technologie, zonder afhankelijk te worden van een handvol buitenlandse bedrijven. Ten derde moet de AI-transitie worden gestuurd in lijn met publieke waarden, zoals grondrechten en veiligheid. Deze aanpak sluit aan bij de Europese AI-verordening, die eisen stelt aan veilig en verantwoord gebruik en bepaalde toepassingen verbiedt. Het kabinet erkent dat niet alles wat technisch mogelijk is, ook maatschappelijk wenselijk is. Burgers krijgen dan ook in 2027 en 2028 de kans om mee te denken over de kansen en grenzen van AI via het platform praatmeemetdeoverheid.nl.

120 miljoen euro voor Europese samenwerking en infrastructuur

Om de ambities waar te maken, trekt het kabinet €120 miljoen uit voor deelname aan een Europees AI-project, beschikbaar vanaf 2027. Dit bedrag moet bijdragen aan de ontwikkeling van innovatieve technologieën en infrastructuur, en de Nederlandse en Europese AI-waardeketen versterken. Daarnaast wordt gewerkt aan een brede aanpak voor datacenters en AI-infrastructuur.

Begin 2027 volgt een uitwerking van de benodigde rekenkracht voor Nederland, inclusief een plan voor de Nederlandse AI-fabriek in Groningen. Dit initiatief moet bedrijven, onderzoekers en overheden toegang bieden tot hoogwaardige rekencapaciteit. Ook wordt onderzocht of een Nederlands AI-veiligheidsinstituut moet worden opgericht om nieuwe risico’s, zoals cyberaanvallen en desinformatie, tijdig te signaleren en aan te pakken.

Focus op zorg, energie, voedsel, veiligheid en hightech

Nederland richt zich op vijf sectoren waar economische kansen en maatschappelijke opgaven samenkomen: zorg, energie, voedselproductie, veiligheid en de hightechindustrie. In deze sectoren liggen de grootste kansen voor AI-toepassingen die de samenleving vooruithelpen. ASML wordt in dit verband genoemd als een "unieke troef in de mondiale AI-stack", vanwege de centrale rol van het bedrijf in de halfgeleiderproductie, die essentieel is voor AI-chips. Het kabinet kiest niet voor volledige technologische onafhankelijkheid, maar voor "open strategische autonomie": voldoende eigen kennis en capaciteit om toegang tot cruciale technologie te behouden en zelf keuzes te kunnen maken.

Ondersteuning voor Nederlandse AI-bedrijven en mkb

Om Nederlandse AI-bedrijven te helpen groeien, neemt het kabinet verschillende maatregelen. Zo wordt een digitale marktplaats ontwikkeld waar gevalideerde AI-toepassingen en herbruikbare bouwstenen beschikbaar komen. Succesvolle overheidsoplossingen moeten breder worden uitgerold en vaker gezamenlijk worden ingekocht om ontwikkelkosten te delen. Voor de financiering van groeiende technologiebedrijven wijst het kabinet op twee nieuwe instituties: het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) en de Nationale Investeringsinstelling (NII). Deze moeten het financieringsklimaat voor Nederlandse AI-bedrijven verbeteren. Daarnaast wil het kabinet belemmeringen voor het mkb wegnemen die het gebruik van AI in de weg staan.

Veiligheid en publieke waarden centraal

Veiligheid en het beschermen van publieke waarden zijn kernpunten in de kabinetsvisie. Het kabinet waarschuwt voor de groeiende dreiging van AI-misbruik door hackers en desinformatie. Om deze risico’s te beheersen, wordt gewerkt aan een actieprogramma voor toekomstbestendige digitale weerbaarheid. Ook het initiatief Prometheus voor AI-gedreven cybersecurityoplossingen moet hieraan bijdragen. Het kabinet wil voorkomen dat Nederland te afhankelijk wordt van buitenlandse techbedrijven en stelt grenzen aan AI-toepassingen die maatschappelijk onwenselijk zijn. De Europese AI-verordening vormt hiervoor het wettelijke kader. Burgers en werknemers worden beter voorbereid op de gevolgen van AI voor werk en samenleving, onder meer via burgerdialogen en initiatieven op het gebied van AI-geletterdheid.