Intellectueel eigendom: het verschil tussen exit en misser

Wat maakt het verschil tussen een succesvolle exit en een gemiste kans? Een belangrijke les van Frits Schut, octrooigemachtigde bij IE-kantoor V.O. Patents & Trademarks: “een stapel octrooien maakt nog geen sterk bedrijf. Intellectueel eigendom is niet iets wat je hebt, maar wat je dóét.” Bedrijven doen er goed aan om lang vóór een overname hun IE structureel onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk. 

Stel: een bedrijf staat aan de vooravond van een overname. De cijfers worden doorgelicht, contracten nageplozen. Ook het intellectueel eigendom (IE) wordt onder de loep genomen. Veel bedrijven zullen al snel naar hun patenten wijzen. Maar sterke patenten maken nog geen sterke IE-positie. “IE is namelijk geen vinkje op een lijst, maar een continu proces binnen een organisatie”, aldus Schut. Hij is vanuit V.O. al meer dan 25 jaar lang betrokken bij bedrijfsovernames op het gebied van life sciences.

De overname van De Ruiter Seeds

IE is dus iets wat je dóét. Dat is geen theoretische exercitie. Er zijn genoeg voorbeelden uit de overnamepraktijk. Schut was als octrooigemachtigde onder meer betrokken bij de overname van zaadveredelingsbedrijf De Ruiter Seeds door miljardenbedrijf Monsanto. Op 31 maart 2008 werd de overname voor €546 miljoen aangekondigd. 

De waarde van het bedrijf was volgens Schut niet gelegen in een specifiek patent of kwekersrecht. "Kennis was goed binnen de organisatie geborgd", licht Schut toe. "Het was de samenhang van octrooien, kwekersrechten, vastgelegde knowhow en zaadbanken die De Ruiter Seeds zo’n ongelooflijke marktpositie gaf." Ook zette het bedrijf een grote technologische afdeling op in Zuid-Holland en haalde daarvoor tientallen wetenschappers vanuit Wageningen naar de nieuwe onderzoeksfaciliteit. De technologische hub droeg er volgens Schut aan bij dat De Ruiter Seeds een dominante speler werd op het gebied van de veredeling van groentezaden en gaf het bedrijf een sterke exitpositie. 

Verplaatsen in de koper

Kortom: “de echte waarde van een bedrijf zit vaak in de combinatie van formele rechten en minder zichtbare kennis”, vat hij samen. Precies die combinatie kan een onderneming een moeilijk te kopiëren concurrentiepositie geven. Volgens Schut doen bedrijven er daarom goed aan om zich al vóór een overname in de positie van de koper te verplaatsen. “Die kijkt uiteindelijk vooral naar de concurrentiepositie van het bedrijf. 

Dat zie je bijvoorbeeld terug in een due-diligenceonderzoek. De vraag is dan niet alleen hoe goed de technologie is, maar vooral hoe goed de onderneming de voorsprong die daaruit voortkomt heeft veiliggesteld."

Belangrijke vragen die tijdens zo'n onderzoek aan bod komen, zijn: behoort het recht wel toe aan de onderneming die ik koop? Zijn alle uitvinders genoemd en zijn de rechten correct overgedragen? Zijn er licenties of rechten van anderen die het gebruik van de technologie kunnen beperken? En hoe sterk zijn de belangrijkste octrooien eigenlijk als een concurrent ze aanvalt? 

Voor Schut raakt dat aan een bredere vraag: wat blijft er van de technologische voorsprong in de onderneming over als de belangrijkste mensen morgen vertrekken? Bij bedrijfsgeheimen wordt dat heel concreet. “Een onderneming moet niet alleen zeggen dát zij geheime knowhow heeft, maar ook kunnen aanwijzen en documenteren wát die geheime informatie precies is en welke maatregelen zijn genomen om haar geheim te houden. Ook bij octrooien is documentatie belangrijk. Een verleend octrooi kan immers jaren later nog worden aangevallen. Kan het bedrijf dan nog terugvallen op experimentele data, labnotities en technische kennis om zijn positie te verdedigen?”

Als een bedrijf dit soort zaken vooraf goed heeft geregeld en IE structureel onderdeel heeft gemaakt van de dagelijkse praktijk, geeft dat de koper meer vertrouwen in de toekomstbestendigheid van de onderneming. 

De ervaring van een serial entrepreneur

IE is niet alleen van belang voor gevestigde bedrijven. Ook startups die in de toekomst een exit verwachten, doen er goed aan hun strategie vanaf dag één goed te regelen. Een ondernemer die meerdere startup-exits van dichtbij meemaakte is Joost de Bruijn, President Strategy & Innovation bij Kuros Biosciences en gasthoogleraar biomaterialen aan Queen Mary University of London. De afgelopen decennia richtte hij meerdere bedrijven op. Xpand Biotechnology, actief op het gebied van botregeneratie, Progentix Orthobiology, dat zich richt op synthetische botvervangers, en Sinus Cell Expansion, dat werkt aan bioreactorsystemen voor het vermeerderen van cellen voor klinisch-therapeutische toepassingen. “Voor het op orde krijgen van de IE krijg ik al sinds de jaren negentig ondersteuning vanuit V.O.”, aldus De Bruijn.

Progentix werd uiteindelijk overgenomen door NuVasive, een grote Amerikaanse medtechspeler op het gebied van ruggewervelchirurgie. Tijdens die overname leerde De Bruijn, in lijn met wat Schut benadrukt, dat een patent op zichzelf niet genoeg is. "Naast de vraag of je je eigen technologie kunt beschermen, moet je bijvoorbeeld ook weten of je die daadwerkelijk mag gebruiken en op de markt kunt brengen", aldus De Bruijn. Dat gaat over freedom to operate: onderzoek naar octrooien van anderen die de ontwikkeling of commercialisering van je product kunnen beperken. "Door samen te werken met V.O. merkte ik pas hoeveel er bij een overname komt kijken. Het gaat om veel meer dan patenten alleen.”

In 2017 meldde het Zwitserse, beursgenoteerde Kuros zich bij Xpand, met interesse in het bedrijf en zijn technologie. Na een gedegen due diligence waarbij IE een belangrijk aandachtspunt was, fuseerden de bedrijven eind 2017 en in 2018 kwamen de eerste producten op de markt. Daarna verdubbelde de verkoop jaar na jaar tot CHF 146 miljoen in 2025 en een marktwaarde van rond de 1 miljard euro. Kortom: een Nederlands succesverhaal. 

‘Begin vroeg’

De IE-lessen die De Bruijn door de jaren heen leerde, geeft hij nu door aan zijn studenten in Londen. “Als je als student of beginnende ondernemer iets wilt opzetten, kan je niet vroeg genoeg met je IE-strategie beginnen.”

Schut sluit zich daarbij aan en blijft bij zijn kernboodschap. Al vanaf het beginstadium doet een bedrijf er goed aan om zich te verplaatsen in een potentiële koper. “Vraag jezelf af: hoe goed is de technologische voorsprong van mijn bedrijf beschermd tegen concurrenten – en kunnen we die positie ook vijf of tien jaar nadat de handtekeningen zijn gezet nog verdedigen?”

Wie die vragen al vóór de verkoop overtuigend kan beantwoorden, staat sterker aan de onderhandelingstafel.