Innovatief Nederland investeert te weinig: ‘Nederland zal dalen’

Nederland scoort goed op innovatie en digitalisering, maar blijft achter op investeringen, blijkt uit een ranglijst van Leadfeeder. Volgens Cees van Beers, econoom en hoogleraar aan de TU Delft, kan dat op lange termijn de positie van Nederland als innovatieve economie onder druk zetten. ‘Als wij geen switch maken, denk ik dat Nederland flink zal dalen in deze lijst.’

Nederland staat derde in de Europese ranglijst van ondernemingsklimaat. Het land scoort hoog op digitalisering, AI-adoptie en innovatie, maar staat slechts 25e van de 29 onderzochte landen als het gaat om investeringen.

Praktische beperkingen remmen investeringen

Het probleem is volgens Van Beers niet alleen een gebrek aan bereidheid om te investeren. Nederland loopt volgens de hoogleraar tegen praktische beperkingen aan die nieuwe investeringen moeilijker maken. Een belangrijke factor is de stikstofproblematiek. Door de beperkte ruimte om stikstof uit te stoten, liggen bouw- en uitbreidingsprojecten op sommige plekken stil. Dat raakt niet alleen de landbouw, maar ook bedrijven die willen uitbreiden.

Daarnaast vormt de beperkte ruimte in Nederland een probleem. “Wij zitten met een groot ruimteprobleem,” zegt Van Beers. “Dat leidt tot hogere kosten voor ruimtegebruik en betekent ook dat het minder interessant kan zijn voor buitenlandse investeerders om hier te investeren.”

Daar komt bij de overbelasting van het elektriciteitsnet als gevolg van de stijgende vraag door onder andere datacenters. Vooral voor energie-intensieve bedrijven kan het gebrek aan netcapaciteit een directe belemmering vormen. “Je moet in de wachtrij als bedrijf,” zegt Van Beers. “Dat zet een rem op je investeringen.”

Sterke punten

Van Beers ziet ook sterke punten. Zo benoemt hij dat de Nederlandse economie profiteert van een hoogopgeleide bevolking, een hoge arbeidsparticipatie en een sterke mate van digitalisering. Ook op het gebied van innovatie en patenten scoort Nederland goed. Nederland staat vijfde in Europa als het gaat om patentaanvragen per miljoen inwoners.

Tegelijkertijd wordt het gebrek aan investeringen volgens Van Beers voorlopig deels verhuld doordat de economie op andere manieren blijft groeien. Consumptie en overheidsbestedingen houden de economie op peil, maar zijn volgens hem onvoldoende om de groei op lange termijn te dragen. Ook een patent leidt niet automatisch tot economische groei. “Er zijn gepatenteerde uitvindingen die nooit innovaties worden, omdat het commercieel niet lukt.” Daarvoor zijn ondernemers, commerciële activiteiten en investeringen nodig om technologie naar de markt te brengen.

Betere voorwaarden creëren 

De oplossing ligt volgens Van Beers niet alleen in meer investeren in technologie. Nederland moet vooral de voorwaarden creëren waaronder investeringen daadwerkelijk kunnen plaatsvinden. Dit probleem beperkt zich bovendien niet tot Nederland. Ook andere Europese landen investeren volgens Van Beers te weinig in nieuwe technologie en infrastructuur. “We moeten een switch maken, want zolang je die problemen niet oplost, zit de rest, zoals nieuwe investeringen, behoorlijk op slot.”

De urgentie is volgens Van Beers groot. Hij wijst daarbij ook op het rapport van voormalige ASML bestuursvoorzitter Peter Wennink, waarin wordt gesteld dat Nederland tot 2035 tientallen miljarden euro’s extra zou moeten investeren. “Er zijn enorme bedragen nodig om Nederland concurrerend te houden,” zegt hij. “Vooralsnog zie je dat niet gebeuren.”

Grote opgave

Kortom: Nederland heeft een sterke basis voor innovatie, maar die positie is niet vanzelfsprekend. Zonder voldoende investeringen dreigt Nederland op termijn terrein te verliezen aan andere Europese landen en vooral niet-Europese landen, waarschuwt Van Beers. Volgens hem ligt er dan ook een grote opgave: de voorwaarden creëren waarmee Nederland zijn innovatiekracht ook in de toekomst kan blijven benutten.