In moderne oorlogsvoering kan trage innovatie levens kosten

Een werkend prototype in een universitaire hangar is nog geen inzetbaar systeem op het slagveld. Dat wordt het pas als het in handen komt van de soldaat, de matroos of de piloot die het nodig heeft. Mét de juiste training, logistiek en infrastructuur om het te ondersteunen. “De bottleneck zit niet in de uitvinding zelf, maar in het systeem eromheen,” zegt commodore Henk Doorten, hoofd Kennis en Innovatie bij het Nederlandse ministerie van Defensie.

Tijdens Defense Tech Day 2026 nam hij deel aan een paneldiscussie. Naast hem zaten Raymond Knops, voorzitter van de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV); Hugh Blethyn, leider innovatie en transformatie bij het Joint Force Command Brunssum van de NAVO; en Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science aan de Nederlandse Defensieacademie. Het evenement, georganiseerd door Nederlandse en Belgische startup-accelerators van de NAVO die deel uitmaken van het DIANA-netwerk, trok een publiek van innovators, belanghebbenden en investeerders.

Het panel, getiteld “Rapid Adoption in a Disruptive World”, stelde het duidelijk: innovatie die te laat komt, is geen aanwinst, maar een gemiste kans die levens kan kosten. Zoals de zaken er nu voorstaan, vertragen aanbestedingsprocedures, validatietrajecten en integratieproblemen het moment waarop innovatie daadwerkelijk een verschil kan maken in het veld.

Nieuwe tijden vragen om andere kaders

De defensieaankopen zijn ooit ontworpen voor een wereld met krappe budgetten en langzaam veranderende dreigingen. Maar die wereld bestaat niet meer, stelde NIDV-voorzitter Knops. “We hebben geen tijd, maar wel geld in overvloed. We moeten onze manier van samenwerken veranderen,” zei hij.

Knops ging verder in op hoe de NIDV traditionele fabrikanten, AI-startups, universiteiten en kennisinstellingen bij elkaar brengt rond defensietechnologie. Het aantal leden groeide in vier jaar van 180 naar 400.

In dat systeem moet meer risico worden geaccepteerd. Zo is uitgebreid testen vóór inzet niet altijd nodig. “Als we dat risico niet nemen, nemen we een veel groter risico,” aldus Knops.

Ook commodore Henk Doorten wees op de noodzaak om vertragingen terug te dringen. Defensie heeft inmiddels speciale trajecten ingericht om innovaties sneller in te voeren. Die lopen parallel aan de normale aanbestedingsprocedures en kunnen die deels omzeilen als technologie duidelijke operationele waarde heeft.

Het doel: de tijd tussen een werkend prototype en inzetbare capaciteit terugbrengen van jaren naar maanden.

Volgens Doorten is extra geld niet het probleem. De organisatie wel. “Als iets in de praktijk goed werkt, moet ik ook de rest van het systeem snel kunnen aanpassen,” zei hij.

De invoering van AI: snel en verantwoord

Een van de technologieën met het grootste potentieel — en de grootste complexiteit — is zonder twijfel AI. Professor Lindelauf wijst erop dat AI nu al invloed heeft op de oorlog in Oekraïne. AI-gestuurde besluitvorming, autonome drones en datagedreven doelbepaling spelen daar allemaal een rol.

De uitdaging is om die mogelijkheden snel in te zetten, maar wel verantwoord. Verantwoord werken hoeft niet langzaam te zijn. Het vraagt vooral dat ethiek en operationele keuzes vanaf het begin worden meegenomen in de ontwikkeling.

Wat werkt, is die principes vertalen naar duidelijke, praktische richtlijnen. Dus: in welke context wordt het gebruikt, welke technologie speelt een rol, en hoe ziet verantwoord gebruik er daar precies uit?

De professor zei het scherp: “Wees eerlijk. Ook tegenover jezelf. Als je het hebt over AI en technologie, moet je echt begrijpen wat er gebeurt — en daar eerlijk over zijn. Niet alleen in presentaties, maar ook voor jezelf.”

Relevantie als sleutel tot succes

Het DIANA-netwerk (Defense Innovation Accelerator for the North Atlantic) van startup-accelerators wil helpen om innovatie om te zetten in militaire capaciteit. DIANA werkt met open oproepen, waarbij vernieuwers worden uitgedaagd om echte defensieproblemen op te lossen. Dat is een stap in de goede richting.

Blethyn wees erop dat recente DIANA-uitdagingen rond datagedreven besluitvorming en AI-gestuurde operaties al technologie opleveren die vanaf dag één inzetbaar is. Zijn boodschap aan innovators was helder: maak het praktisch bruikbaar en ga door. “Als je het relevant maakt,” zei hij, “vergroot je je kans op succes.”

De echte strijd om toekomstige slagveldtechnologie wordt misschien niet beslist in het gevecht zelf, maar in de kloof tussen uitvinding en daadwerkelijke inzet.