Het pijnpunt van de energietransitie: ‘verloren’ groene energie
Energieoverschotten groeiden in 2025 — opslag en sterkere netten zijn nu cruciaal.
Published on January 14, 2026
© Suzanne Dorst - Unsplash
Mauro verruilde Sardinië voor Eindhoven en volgt als GREEN+ expert de energietransitie. Hij vertelt data-gedreven verhalen en maakt series over duurzaamheid.
We wekten meer hernieuwbare energie op in 2025. Zon en wind draaiden op volle kracht en de totale productie nam toe. Maar tegelijkertijd hadden we een probleem: steeds vaker was er meer stroom dan het systeem aankon.
Het gevolg is zichtbaar in de cijfers van energieopwek.nl, het platform dat realtime data verzamelt over de Nederlandse energieproductie. In 2025 steeg de opwek van hernieuwbare energie met 7%. Dat komt neer op 27 petajoule (PJ) extra energie — genoeg om twee keer het jaarlijkse energieverbruik van een stad ter grootte van Groningen te dekken. Een zonnige lente en een winderige herfst speelden daarbij een grote rol.
Toch vertelt die groei niet het hele verhaal. Tijdens periodes met overschotten werd de productie van zon en wind namelijk regelmatig teruggeschroefd. De reden: opslag en netcapaciteit ontbraken. Daardoor ging in 2025 ongeveer 16 PJ aan potentiële duurzame energie verloren. In 2024 was dat nog 12 PJ.
De paradox is duidelijk: er is sprake van meer duurzame opwek, maar zonder voldoende opslag en sterkere netten kan een deel van die energie niet worden benut. 2025 laat zien dat de energietransitie niet alleen draait om méér produceren, maar vooral om slimmer omgaan met wat we al opwekken.
© Energieopwek.nl
Achter de Cijfers
In Achter de Cijfers ontrafelen we elke aflevering één cijfer en bieden we inzichten met behulp van grafieken en diagrammen.
Productie van zonne-energie groeit
De data van energieopwek.nl laten zien dat de productie van zonne-energie in 2025 met 17 petajoule (PJ) toenam. Gunstige weersomstandigheden speelden daarbij een duidelijke rol. Daarnaast kwamen er opnieuw zonnepanelen bij. Het tempo lag wel lager dan in eerdere jaren, maar de extra capaciteit zorgde alsnog voor meer opgewekte elektriciteit.
In de rapporten wordt petajoule gebruikt om totale energieproductie en -verbruik te vergelijken. In de onderstaande grafiek is de zonne-energieproductie weergegeven in gigawatt (GW). Die eenheid laat beter zien hoeveel vermogen er op een bepaald moment beschikbaar is en hoeveel stroom er realtime wordt opgewekt.
De productie van windenergie daalde door warmtepompen
Het voorjaar van 2025 was relatief windstil in vergelijking met het voorgaande jaar. Het feit dat er meer offshore windenergiecapaciteit in gebruik was, compenseerde echter de geringere hoeveelheid wind.
Het rapport benadrukt daarnaast dat warmtepompen een grotere belangrijkere bijdrage leveren. Volgens een rapport van Dutch New Energy Research (DNE Research) zijn er in 2025 177.000 extra warmtepompen geïnstalleerd. Met deze toevoegingen zijn er nu 900.000 geïnstalleerd in het hele land, goed voor 2% van de uiteindelijke energievraag van het land vorig jaar.
Het pijnpunt van de Nederlandse energietransitie
Het pijnpunt van de Nederlandse energietransitie zit niet in de groei van hernieuwbare energie, maar in het toenemende energieoverschot. Op zeer zonnige dagen produceren zonnepanelen meer elektriciteit dan wordt verbruikt. De dag-vooruit-prijs zakt dan onder nul.
Dat is ongunstig voor producenten — van energiebedrijven tot huishoudens — die hun installaties vervolgens afschakelen. Volgens cijfers van ENTRANCE nam het aantal uren met negatieve dagprijzen in 2025 met 30% toe. In totaal ging het om 585 uur, oftewel 7% van het jaar.
In de praktijk betekent dit dat duurzame energie bewust niet wordt opgewekt, simpelweg omdat er geen plek is om het overschot op te slaan. Met voldoende opslagcapaciteit had de productie verder kunnen verduurzamen in plaats van te worden afgeremd.
In 2025 kwam 57% van de Nederlandse elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Met adequate opslag had dat aandeel kunnen oplopen tot 60% — het niveau dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) pas voor 2030 verwacht.
© ENTRANCE
Een verandering in het energielandschap
Volgend jaar wordt de salderingsregeling afgeschafd. De maatregel heeft ertoe bijgedragen dat Nederland het land is geworden met de hoogste geïnstalleerde zonne-energiecapaciteit per hoofd van de bevolking.
Als gevolg van dit besluit zijn er in 2024 minder zonnepanelen geïnstalleerd. Volgens schattingen van DNE Research zijn er in 2025 164.000 nieuwe zonnepanelen geïnstalleerd, een daling van 72% ten opzichte van de piek in 2023.
Nederlandse consumenten zien steeds duidelijker het nut van energieopslag. Volgens een analyse van DNE Research nam het aantal geïnstalleerde thuisbatterijen in 2025 met 140% toe ten opzichte van 2024. Wie al zonnepanelen heeft, investeert in opslag om meer van de eigen stroomproductie te benutten en minder afhankelijk te zijn van het net.
De kloof overbruggen
Om hernieuwbare energie beter te benutten, zijn investeringen in energieopslag en het elektriciteitsnet onmisbaar. Dat wordt urgenter nu de vraag naar stroom snel groeit door elektrische voertuigen en datacenters. De productie van groene elektriciteit neemt toe, maar zonder extra flexibiliteit — via opslag en netten — blijft een deel van zon en wind onbenut.