Het fundament voor Europese AI-soevereiniteit ligt in Eindhoven

Kan Europa een eigen, onafhankelijke AI-stack opbouwen? Die vraag domineert de Europese technologieagenda. Terwijl discussies over strategische autonomie vaak blijven steken in beleidsstukken en geopolitieke ambities, krijgt die autonomie op High Tech Campus Eindhoven (HTCE) al jaren vorm. Nu het AI Innovation Center vijf jaar bestaat, is de boodschap pragmatisch en helder. De sleutel tot Europese onafhankelijkheid op AI-gebied ligt in Brainport Eindhoven, waar geavanceerde chips, fotonica, intelligente software en industriële toepassingen samenkomen.

Europa hoeft niet in elke laag van de AI-stack de toon te zetten. Het moet verder gaan dan het afnemen van technologie en zelf strategische waarde creëren. De ingrediënten zijn er immers al: talent van wereldklasse, een sterke binnenlandse markt en een toonaangevende maakindustrie. Die boodschap klinkt steeds vaker. Fabrizio del Maffeo, CEO van Axelera AI, dat zijn hoofdkantoor in het AI Innovation Center heeft, vatte het onlangs goed samen. Wat ontbreekt, is de bereidheid om risico’s te nemen, vertrouwen in Europese technologie en de zogenoemde golden circle, waarin gevestigde bedrijven en overheden actief inkopen bij Europese startups en in die startups investeren.

‘Het begint bij het fundament’

Paul van Son, hoofd strategie van High Tech Campus Eindhoven, en Philipp Werle, manager van het AI Innovation Center, delen die analyse. Juist op dat punt biedt het ecosysteem van de campus een antwoord. ‘Europese AI-soevereiniteit begint bij het fundament’, zegt Van Son. ‘Iedereen praat over softwaremodellen, maar AI draait uiteindelijk op fysieke infrastructuur: halfgeleiders, energiezuinige edgechips en geïntegreerde systemen. Onze wortels in halfgeleiders en fotonica gaan diep en daarop bouwen we voort. We zijn goed gepositioneerd om een sleutelrol te spelen in de Europese ambities voor de hele AI-stack.’

Werle benadrukt de rol van de campus. ‘De technologie wordt door anderen uitgevonden. Onze taak is om de beste ondernemers, chipontwerpers en systeemarchitecten de ideale omstandigheden te bieden om op te schalen. Dat werkt omdat toptalent elkaar hier vindt. Zoals Bernardo Kastrup van EUCLYD het onlangs zo mooi zei: “De campus is een prima vijver om in te vissen.”’

Het hardnekkige beeld van de ‘hardwareregio’

Vijf jaar na de oprichting biedt het AI Innovation Center in gebouw HTC 5 onderdak aan meer dan veertig AI-bedrijven. Het is uitgegroeid tot het grootste fysieke AI-cluster van Nederland. Toch krijgt de regio nog geregeld te maken met een hardnekkig beeld. ‘Mensen zien ons nog vaak als een regio die zich uitsluitend op hardware richt’, merkt Werle op.

Van Son ziet in de praktijk hoe nauw hardware en software verweven zijn. ‘Complexe hardware kan niet functioneren zonder intelligente software. Software speelt ook een steeds grotere rol in de verdienmodellen van hardwarebedrijven, zoals machinebouwers en chipontwerpers. Software en AI zijn inmiddels een integraal onderdeel van die bedrijven.’

Fysieke nabijheid en een open platform

Het AI Innovation Center werd in 2021 opgericht om AI-bedrijven en expertise bij elkaar te brengen. Inmiddels staat het model voor andere gespecialiseerde hubs op de campus, onder meer op het gebied van spatial computing en medtech. Aan de basis van het succes ligt wat het centrum ‘de kracht van nabijheid’ noemt. Bedrijven worden onderdeel van een actieve gemeenschap waar toevallige ontmoetingen en geplande bijeenkomsten elkaar aanvullen.

Een voorbeeld is Ocuma, een startup die met computervisie vroege signalen van verdrinking in zwembaden opspoort. Werle legt uit: ‘Hun kosten voor cloudrekenkracht rezen de pan uit. Met Axelera AI een paar deuren verderop konden ze hun model lokaal op een chip van Axelera laten draaien. Dat drukt de kosten flink en verkort de reactietijd. Zulke samenwerkingen ontstaan doordat wij bedrijven aan elkaar koppelen of doordat ze elkaar bij de koffieautomaat tegenkomen.’

Kennis delen en bouwen aan de gemeenschap horen bij de dagelijkse praktijk van het open platform. Zo stond de AI Meet-Up XL in mei 2026 volledig in het teken van Europese AI-soevereiniteit. Hoe kan Europa zelf de technologie, data-infrastructuur en AI-modellen ontwikkelen die nodig zijn om die soevereiniteit te bereiken?

‘We creëren voortdurend kansen voor nieuwe contacten. Via onze samenwerking met de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) brengen we startups actief in contact met investeerders. Via organisaties als imec.istart krijgen ze toegang tot acceleratorprogramma’s. En we brengen jonge technologiebedrijven rechtstreeks aan tafel bij grote industriële spelers.’

Die lokale nabijheid leidt ook tot internationale samenwerking. ITEA, dat internationale onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten op softwaregebied coördineert, koos er bewust voor zich tussen de AI-bedrijven te vestigen. Werle: ‘Vier bedrijven uit het centrum werken nu via ITEA met internationale partners aan nieuwe R&D-projecten.’

Het concurrentievoordeel van fysieke AI

Na de opkomst van chatbots en virtuele agents breekt wereldwijd een cruciale nieuwe fase aan: die van fysieke AI. Kunstmatige intelligentie krijgt buiten de cloud een tastbare vorm in autonome voertuigen, industriële robots, sensoren en medische apparatuur. Juist op dat snijvlak heeft Brainport Eindhoven wereldwijd een concurrentievoordeel.

‘Dit is een grote kans voor onze regio’, verwacht Van Son. ‘Alle expertise die voor fysieke AI nodig is, is hier al tientallen jaren verankerd: geavanceerde sensortechnologie, edgechips, geïntegreerde fotonica en het vermogen om zeer complexe systemen te ontwerpen. De Nederlandse overheid heeft dat onlangs ook erkend in haar nationale AI-visie.’

Op de campus gebeurt het al. Startup naext ontwikkelt spatial AI voor fysieke omgevingen. Samen met Sorama combineert het bedrijf zijn intelligente interface met visuele en akoestische sensoren. Zo kunnen robothonden geheel zelfstandig door complexe fabrieken patrouilleren. Tegelijkertijd testen chipbedrijven als NXP Semiconductors hun nieuwste edge-AI-processors op drones terwijl die in de lucht zijn.

Doorgroeien naar meer dan tachtig AI-bedrijven

Hoe stevig dat fundament is, blijkt uit de investeringen die bedrijven op de campus aantrekken. Sinds zijn oprichting heeft Axelera AI meer dan 450 miljoen euro opgehaald om zijn Europese edge-AI-technologie wereldwijd op de markt te brengen. Euclyd haalde onlangs meer dan 200 miljoen euro aan groeikapitaal op. Die bedragen laten zien dat internationale investeerders de strategische waarde van de AI-stack van Brainport erkennen.

Het AI Innovation Center kijkt intussen vooruit. In lijn met de bredere agenda voor het Europese concurrentievermogen uit de rapporten van Draghi en Wennink wil het centrum het ecosysteem verder ontwikkelen en doorgroeien naar meer dan tachtig toonaangevende AI-bedrijven op locatie.

High Tech Campus Eindhoven trekt die ambitie breder. De campus wil startups blijvend de ruimte en de omgeving bieden om van de grond te komen, hun technologie geschikt te maken voor industriële productie, snel op te schalen en uit te groeien tot de volgende Europese technologiekampioenen.

‘De diepgaande kennis van hardware en complexe systemen die we hier hebben, bouw je elders niet in een paar jaar op’, besluit Werle. ‘Op dat stevige technologische fundament kunnen we een intelligente laag van software en AI bouwen. Europa kan zelf vormgeven aan zijn toekomst. Door geavanceerde hardware en intelligente software onder één dak samen te brengen, leggen we hier het fundament voor een technologisch soeverein Europa.’