Financiering datacenters droogt op, stroomaanvragen exploderen

De Nederlandse datacentersector kampt met een dubbele crisis: de financieringskraan gaat op slot, terwijl de wachtlijst voor stroomaansluitingen explodeert tot 15 GW, genoeg om alle huishoudens in Nederland van stroom te voorzien. Netbeheerders waarschuwen dat een derde van deze aanvragen afkomstig is van datacenters, maar dit zijn in de meeste gevallen geen concrete plannen, maar reserveringen om opties open te houden. De combinatie van gesloten kapitaalmarkten, onduidelijke vraag en een overbelast stroomnet dreigt de AI-boom te laten omslaan in een bust.

De AI-gedreven groei botst op harde realiteit

De afgelopen jaren groeide de vraag naar datacenters als kool: neoclouds, gespecialiseerd in AI-rekenkracht, contracteerden in de eerste helft van 2026 al 420 MW aan colocation-capaciteit in Europa, bijna vijf keer zoveel als in dezelfde periode van 2025. Twee derde van deze groei vindt plaats in de Scandinavische regio, waar goedkope, hernieuwbare energie beschikbaar is en de temperaturen gemiddeld laag zijn. Toch is deze expansie niet zonder risico’s.Vastgoedadviseur CBRE waarschuwt dat de snelle groei druk zet op stroomnetten en de beschikbaarheid van groene energie. Ondanks de sterke vraag naar AI-compute, blijft de markt sceptisch over de financiële haalbaarheid van deze projecten. Elon Musk benadrukte recent dat de meeste van de meer dan 200 neocloud providers het niet zelfstandig zullen overleven.

Kapitaalmarkten sluiten de deur voor risicovolle projecten

De financieringsmarkt voor datacenters is in 2026 vrijwel volledig gesloten voor bedrijven zonder solide, onafhankelijke inkomstenbronnen buiten AI-infrastructuur. Musk en venture capitalist Chamath Palihapitiya wijzen op de risico’s van schuldfinanciering en de noodzaak van betere kapitaalstructuren. Jensen Huang van Nvidia bevestigt dit: het ontbreken van werkkapitaal is de grootste bottleneck voor neoclouds, terwijl de schaal van benodigd kapitaal de huidige financieringsmogelijkheden overstijgt. De markt voor AI-infrastructuur kampt met vertragingen in projectpijplijnen, wat in 2027 kan leiden tot onderbenutting van dure hardware. Analisten zoals Dauvin Peterson van 22V Research zien wel momentum in de vraag naar AI-infrastructuur tot 2027, maar benadrukken de risico’s van onvoldoende kapitaal.

15 GW op de wachtlijst: hoe realistisch zijn deze plannen?

In Nederland staat 15 GW aan stroomaanvragen op de wachtlijst, waarvan een derde afkomstig is van datacenters. Dit vermogen is genoeg om bijna alle 8,5 miljoen Nederlandse huishoudens van stroom te voorzien. Toch is de meeste vraag niet voor concrete plannen, maar een strategische reservering. Stijn Grove van de Dutch Data Center Association legde bij de NOS uit dat bedrijven ruim en vroeg aansluiten om zeker te zijn van een plek in de rij, met wachttijden van ongeveer tien jaar. Netbeheerders zoals Alliander benadrukken dat de wachtlijst van 15.500 aanvragers in 2026 weinig zegt over de daadwerkelijke realisatie. Het kabinet wordt opgeroepen harde keuzes te maken over waar en hoeveel datacenters nog mogen komen, met duidelijke voorwaarden op het gebied van energie, milieu en watergebruik.

Financiële risico’s en onduidelijke vraagprognoses

De financieringscrisis in de datacentersector dreigt uit te monden in een harde sanering. Musk waarschuwt dat van de meer dan 200 neoclouds slechts enkele zullen overleven. CoreWeave heeft ongeveer $50 miljard schuld, Nscale $24 miljard aan vastgelegde aankopen, en het in Amsterdam gevestigde Nebius $10 miljard aan converteerbare schuld. Gartner verwacht dat meer dan 80% van de neoclouds tegen 2030 niet langer zelfstandig zal opereren. De markt voor gebruikte GPU’s kan onder druk komen te staan als financieel zwakke neoclouds gedwongen activa moeten verkopen, wat een negatieve ketenreactie kan veroorzaken. In 2027 staat de sector voor een cruciale test: vertragingen in projecten en onvoldoende omzet kunnen leiden tot‘stranded compute’, waarbij dure hardware onvoldoende rendement oplevert.

Netbeheerders moeten anticiperen op onzekerheid

Netbeheerders in Nederland, zoals Alliander en TenneT, staan voor een onmogelijke opgave: investeren in netuitbreiding terwijl de daadwerkelijke vraag onduidelijk blijft. De kosten voor netuitbreiding worden geraamd op ruim€200 miljard tot 2040, wat de energierekening van huishoudens de komende jaren flink zal verhogen. Het kabinet wordt opgeroepen om heldere en uniforme voorwaarden te stellen voor datacenters, maar de uiteindelijke regie moet regionaal blijven. Staatssecretarissen Willemijn Aerdts en Jo-Annes de Bat erkennen de noodzaak van betere sturing op de schaarste van ruimte en elektriciteit, maar er is nog geen concreet beleid. Alliander pleit voor efficiënter stroomverbruik door datacenters, bijvoorbeeld door het gebruik van batterijen of het leveren van restwarmte aan woningen.