Farmaceut Roche zet in op AI, dierproeven nog niet de deur uit

Farmaceutisch bedrijf Roche in Zwitserland zet een grote stap in de digitalisering van zijn onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. Samen met Nvidia bouwt het twee AI-fabrieken, één in de Verenigde Staten en één in Europa. Met deze infrastructuur wil het bedrijf processen zoals modellering, data-analyse en klinisch onderzoek versnellen. Eerder leidde digitalisering al tot een afname van ongeveer 40% in het aantal dierproeven.

Volgens Roche zijn dierproeven nog niet volledig te vermijden en blijven ze noodzakelijk binnen bestaande wetenschappelijke en wettelijke kaders. Voor onderzoek naar kanker, neurologische en fysieke aandoeningen zoals Parkinson en Alzheimer gebruikt Roche dierproeven. Onderzoek naar diabetes wil Roche gaan vervangen met de inzet op chips. Cognitieve aandoeningen kunnen in dieren niet worden geproefd omdat hun vaardigheden niet duidelijk te meten zijn. Het bedrijf geeft aan dierproeven waar mogelijk verder af te bouwen. 

Alternatieven: cellen en chips

Roche zet onder andere in op organ-on-a-chip-systemen en andere celgebaseerde modellen die menselijke organen nabootsen. “De inzet op AI en chips kan mogelijk het aantal dierproeven terugdringen,” aldus een medewerker van Roche die anoniem wil blijven.

Volgens PETA zijn deze dierproefvrije technieken een duidelijke vooruitgang, maar nog niet volledig diervrij zolang dierlijke materialen zoals foetaal runderserum (FBS) en MAtrigel worden gebruikt. FBS bevat vitale groeifactoren, hormonen, vitaminen en hechtingsfactoren die nodig zijn voor de vermenigvuldiging van kweekcellen. FBS wordt veelvoudig ingezet bij vaccinproductie. Ook wordt Matrigel bijvoorbeeld geoogst door tumoren op muizen te laten groeien. Matrigel is een dierlijk eiwitmatrix die in het lab wordt gebruikt om cellen te laten groeien en weefselachtige structuren zoals organoïden te modelleren. “Dit betekent dat dieren nog steeds lijden en sterven voor onderzoek, zelfs als ze niet langer direct in experimenten worden gebruikt,” zegt Hogervorst. Pas wanneer alle dierlijke componenten zijn vervangen door humane of synthetische alternatieven, is een methode volgens haar echt ethisch aanvaardbaar. Roche geeft aan dat voor oncologische medicijnen dieren worden gebruikt omdat het toxische bijwerkingen kan hebben. Voor andere proeven worden mensen tegen betaling gebruikt om medicijnen te testen.

PETA: technologie als kantelpunt

Dierenrechtenorganisatie PETA ziet deze ontwikkeling als een belangrijke stap richting minder dierproeven. Volgens de organisatie kunnen AI en geavanceerde biologische modellen onderzoek en medicijnontwikkeling revolutionair verbeteren.

“Het uiteindelijke doel moet volledige afschaffing van dierproeven zijn,” aldus Dr. Janneke Hogervorst, wetenschapsadviseur bij PETA UK. 

Vertrouwen in dierproeven versus nieuwe technologie

Volgens Hogervorst is het problematisch dat dierproeven nog steeds vaak meer vertrouwen krijgen dan nieuwe technologieën zoals chip-systemen. De voorspellende waarde van dierproeven is laag: ongeveer 90%–95% van de medicijnen faalt in klinische proeven bij mensen. De slechte vertaalbaarheid van dieren naar mensen is daarbij als een groot probleem aangemerkt, vertelt Hogervorst.

“Dit wijst erop dat vertrouwen vooral gebaseerd is op traditie en regelgeving,” aldus Hogervorst. Daarom zouden volgens haar dierproefvrije methoden zoals organ-on-a-chip en AI, die direct gebaseerd zijn op menselijke biologie, meer centraal moeten staan.

Beperkingen en noodzaak van dierproeven volgens Roche

Roche werkt volgens de anonieme medewerker langs meerdere sporen: digitalisering, verbetering van dierenwelzijn en, waar mogelijk, vervanging van dierproeven door alternatieven.

Toch blijven dierproeven in bepaalde domeinen noodzakelijk. “Hoe het menselijk brein exact in elkaar zit, weten we nog niet. Een AI of chip zo maken dat het wel weet hoe het verloop van dergelijke ziektes gaat met nieuwe medicijnen kan dan ook niet. Daarvoor blijven dierproeven helaas nog altijd cruciaal.” 

Regelgeving en ethiek 

Roche opereert binnen strikte Europese en Amerikaanse regelgeving waarin dierproeven in veel gevallen nog verplicht zijn. PETA stelt echter dat bestaande richtlijnen geen rechtvaardiging mogen vormen om dierproeven in stand te houden. “Het is te begrijpen waarom dieren historisch gezien zijn gebruikt, maar dat rechtvaardigt niet dat dit vandaag nog gebeurt,” zegt Hogervorst.

Dierproeven komen voort uit een tijd waarin mensgerichte methoden nog niet bestonden. Inmiddels is bekend dat dieren intelligent zijn, emoties ervaren en complexe sociale structuren hebben. Tegelijkertijd toonden studies toen ook aan dat dierproeven vaak slecht voorspellen hoe medicijnen bij mensen werken. Steeds meer humane, dierproefvrije technologieën op basis van menselijke biologie voorspellen vaak al beter wat er bij mensen gebeurt dan dierproeven, stelt Hogervorst. Daarom vindt zij dierproeven “moreel onaanvaardbaar” en “wetenschappelijk onverdedigbaar”.

Binnen de huidige juridische kaders blijft de definitie van een dierproef bovendien breed: ook het afnemen van cellen of weefsels kan onder bepaalde omstandigheden als dierproef worden beschouwd. Daarnaast blijven de huisvesting en leefomstandigheden van proefdieren een belangrijk ethisch aandachtspunt, vanwege stress en onnatuurlijk gedrag in laboratoriumomgevingen. Denk bijvoorbeeld aan aapjes die salto’s in hun kooi maken of muizen en cavia’s die zichzelf kaalplukken door stress. 

Samenwerking

Op wereldwijd niveau wordt gewerkt aan de modernisering van de regelgeving, waarbij dierproefvrije methoden steeds meer ruimte krijgen. PETA werkt samen met overheden en de farmaceutische sector om deze overgang te versnellen, met als doel een volledige uitfasering van dierproeven, ondersteund door duidelijke deadlines en transparantie.

De aanpak van Roche laat zien dat de sector zich in een overgang bevindt: dierproeven worden verminderd, maar nog niet volledig vervangen. Voor PETA is dat een stap vooruit, maar geen eindpunt. “We erkennen echter volledig dat er technische, economische, politieke en regelgevende uitdagingen blijven bestaan. Elke overgangsperiode weg van dierproeven moet strikt gecontroleerd, ambitieus en doelgericht zijn. De belangrijkste vereiste is dat de inspanningen gericht blijven op het zo snel mogelijk elimineren van het gebruik van dieren,” zegt Hogervorst.