Europa wil van Microsoft af, maar hoe?

Data, ooit ‘geven’

Nu olie van mens en markt

wie het heeft, heeft ons

Een haiku door Amber van Kempen

Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag is overgestapt op een Europees alternatief nadat de toegang tot hun mail, ondersteund door Microsoft, werd ontzegd door Amerika. Dit kwam omdat Amerika het niet eens was met uitspraken van sommige rechters en hen wilde vervolgen. “Wie de data beheerst, beheerst de mens,” aldus Brenno de Winter, managing director Vigilis Consultancy. 

“Data is de nieuwe olie,” zegt Frank Karlitschek, mede-oprichter en CEO van het Europese opensource softwarebedrijf Nextcloud. De grootste databeheerders kunnen momenteel gevonden worden in Silicon Valley en China, zegt Karlitschek tijdens het Nextcloud evenement dat plaatsvond op 15 april. De twee landen hebben bedrijven wiens producten worden gebruikt over de hele wereld. Dit gaat bijvoorbeeld om Microsoft en TikTok.

Het belangrijkste thema van de dag was wie beheerst wiens data. Nextcloud en haar partners vinden dat mensen hun data in eigen handen moeten kunnen houden, ongeacht hun regio. Zo zeggen ze bijvoorbeeld dat de data van Europeanen binnen het continent moet blijven en dat de Europese soevereiniteit versterkt moet worden. Momenteel is Europa volgens Karlitschek te afhankelijk van anderen, voornamelijk van Amerika. “Europa ligt achter, en dat kan niet,” zegt hij. Het bouwen van een platform waarbij alle data in Europa wordt gewaarborgd is zo moeilijk nog niet. Overstappen van dienstleveranciers blijkt echter wel lastig te zijn. Amerikaanse bedrijven zoals AWS en Microsoft hebben hun contracten zo opgesteld dat klanten in een vendor lock-in zitten. Dit betekent dat een klant afhankelijk is van één enkele provider voor producten en diensten. Dit maakt het duur of technisch moeilijk om over te stappen naar een concurrent.

De complexiteit van internationale data 

De Europese privacywetgeving en Amerikaanse surveillancewetten (Cloud Act, FISA 702, NSL) zorgen samen voor een systeem waarin er van twee kanten druk is. Europese regels beschermen persoonsgegevens streng via de General Data Protection Regulation (GDPR), maar tegelijk vallen grote cloudbedrijven zoals Microsoft en Amazon Web Services onder Amerikaanse wetten die hen kunnen verplichten data te delen, soms zonder dat gebruikers dit weten.

Daardoor ontstaat een situatie waarin regels door elkaar lopen. De GDPR gaat ervan uit dat bescherming kan worden geregeld met contracten, encryptie en toezicht. Amerikaanse wetten maken het echter mogelijk om bedrijven te dwingen mee te werken, ook als data in Europa staat. Dit betekent dat er altijd een bepaalde afhankelijkheid blijft bestaan.

Voor Europese burgers betekent dit dat hun rechten wel sterk zijn op papier, maar in de praktijk niet altijd volledig afdwingbaar zijn. Door geheimhoudingsregels is het bovendien niet altijd zichtbaar wanneer data wordt opgevraagd.

Van Microsoft naar Nextcloud migreren

Integratiepartner Sendent en datamigratiebedrijf Audriga zijn bedrijven waarmee Nextcloud samenwerkt om migratie van Microsoft naar het Europese alternatief te faciliteren. “De risico’s van de toegang voor Amerika tot Europese data hebben altijd bestaan, Trump heeft ze alleen zichtbaar gemaakt,” zegt Richard Marx, mede-oprichter van Sendent. 

Digitale soevereiniteit is een spectrum. Momenteel doen bedrijven twee dingen, of meer inzetten op Big Tech of er van afwijken en onafhankelijk worden. Maar omdat het een spectrum is en grote bedrijven die willen migreren niet zomaar overgezet zijn, kan verhuizen ook geleidelijk. Nextcloud kan namelijk samenwerken met Microsoft-applicaties zoals Teams, e-mail of kalenders. “Grote bedrijven kunnen drie dingen doen. Of je begint helemaal opnieuw in Nextcloud, of je zet alles in één keer over en hertraind mensen in het gebruik van de interface, of je doet het geleidelijk,” aldus Audriga-CEO en mede-oprichter Frank Dengler. De laatstgenoemde optie is waarvoor de meeste grote bedrijven kiezen.

Bij het geleidelijk overzetten van data van Microsoft naar Nextcloud, zorgt Sendent ervoor dat het bedrijfspersoneel kan blijven werken met de applicaties die ze gewend zijn terwijl Audriga achter de schermen de informatie verhuist. Vervolgens kan men rustig wennen aan een ander platform met knopjes op andere plekken, verschillende sneltoetscombinaties en het uiterlijk van de programma’s waarmee ze uiteindelijk moeten werken. 

Het Oostenrijks ministerie

Het Oostenrijkse ministerie koos voor een geleidelijke, hybride aanpak waarbij data stap voor stap naar servers in eigen land werd verplaatst. Samen met Sendent en Atos Technologies Austria GmbH werd een architectuur opgezet die minder afhankelijk is van externe platforms.

Daarin speelt Nextcloud een centrale rol: het wordt on-premise gehost en valt daarmee onder Europese wetgeving. Het wordt gebruikt voor interne communicatie en bestandsuitwisseling. Microsoft Teams is niet volledig uitgefaseerd, maar wordt vooral nog ingezet voor externe vergaderingen.

Via integraties van Sendent blijven Outlook en Teams bruikbaar, maar bestanden die via Teams worden gedeeld, worden automatisch opgeslagen in de Nextcloud-omgeving. Daarmee verschuift de feitelijke controle over data naar de eigen infrastructuur, ook al blijven sommige Microsoft-diensten in gebruik.

Wel moet er worden onthouden dat Amerika toegang heeft tot je data totdat alle applicaties en data zijn overgezet naar on-premise of Europese opslagen, vertelt Karlitschek. 

Men zit vast in contracten 

Dinum, de Franse overheidsinstantie die over digitale zaken gaat, heeft recentelijk de stap gezet van Microsoft Windows naar opensourceplatform Linux. Dit hebben ze in korte tijd gedaan om zo snel mogelijk van het Amerikaanse bedrijf af te stappen. Hoewel er vaak wordt gezegd dat een groot bedrijf niet in een klap alles kan migreren, geeft Dengler aan met het voorbeeld van Frankrijk dat het in de praktijk toch wel gemakkelijker is dan gedacht: “Datamigratie bestaat voor 80% uit onbelangrijke zaken en voor 20% uit tijdelijke oplossingen. Servers verschillen natuurlijk, niet elke bestandsnaam kan makkelijk worden gekopieerd omdat het intern in de platforms anders werkt. Een slashteken wordt door het ene systeem wel gepakt en door het andere bijvoorbeeld niet, en mensen moeten ook wennen aan het uiterlijk van andere systemen.” 

“Een bedrijf kan niet zomaar overstappen,” aldus Ellen Kok van de Digitale Doetank. “Maar als Frankrijk het zo snel kan, waarom kan Nederland dat niet?” klinkt uit de zaal tijdens het Nextcloud-evenement. 

Volgens Kok kunnen Nederlandse bedrijven niet zomaar overstappen omdat ze nog vast zitten aan lopende contracten. “Voor sommigen kan het dus nog 10 jaar duren voordat ze wat anders mogen doen”. Ook kost overstappen geld. Vaak is het nodige budget al eerder in het jaar uitgegeven aan andere software providers, vaak om contracten te verlengen. 

Grootste klanten van Nextcloud 

De vraag naar Nextcloud groeit snel, met name in landen als Nederland, Denemarken en Brazilië. In absolute aantallen komen de meeste aanvragen echter uit Duitsland, de Verenigde Staten en Frankrijk. Opvallend is dat juist de Verenigde Staten in het lijstje staan. Volgens senior communicatiemanager van Nextcloud Christoph Weissthanner heeft dat meerdere redenen: “sommige Amerikaanse organisaties willen gevoelige informatie bewust buiten Amerikaanse cloudomgevingen houden, bijvoorbeeld vanwege juridische of compliance-overwegingen. Daarnaast speelt ook risicospreiding een rol, aangezien natuurrampen in bepaalde delen van de VS het risico op stroomuitval of schade aan datacenters vergroten, waardoor bedrijven alternatieven zoeken voor hun dataopslag.”

Dat de vraag naar Nextcloud toeneemt, is niet geheel verrassend.Transparantie is iets waar mensen tegenwoordig steeds meer waarde aan hechten. “Wij zijn transparant en opensource. Alles staat online, alles is te vinden. En als het je niet bevalt, kan je het programma ‘forken’, ofwel de codes kopiëren en aanpassen aan jouw behoeftes. Je kan er ook op uitbreiden met apps en andere toepassingen terwijl je Nextcloud als basis houdt,” zegt Jos Poortvliet, mede-oprichter van Nextcloud.