Europa: investeer €280 miljard in kennis of raak achterop 

De Europese Unie staat op een cruciaal keerpunt in haar streven naar wereldwijde concurrentiekracht. Nu rivalen hun onderzoeksbudgetten opvoeren, waarschuwen Europese universiteiten dat onderzoek cruciaal is voor economische kracht – anders dreigt achteruitgang. Dit vereist grote investeringen en een herziening van wetenschappelijk talentbeheer. In een gezamenlijke verklaring op 7 april 2026 vragen Europese universiteiten om een budget van €280 miljard om het concurrentievoordeel en de strategische autonomie van Europa via onderzoek veilig te stellen.

Het debat richt zich op de volgende EU-begroting en de voorgestelde European Research Area (ERA) Act, beide gericht op het verenigen van Europa’s gefragmenteerde onderzoekssysteem. Er blijven echter meningsverschillen bestaan over de balans tussen fundamenteel onderzoek en directe industriële prioriteiten.

De financiële basis voor groei

Europese universiteiten pleiten voor een aanzienlijke verhoging van de financiering om de economische toekomst van het continent te waarborgen. Academische groepen uit heel Europa vragen om een €220 miljard budget voor FP10, een programma gericht op technologische soevereiniteit, concurrentiekracht, en de groene en digitale transitie.  Daarnaast zou €60 miljard worden besteed aan Erasmus+, een uitwisselingsprogramma dat Europese studenten de mogelijkheid biedt in een ander land binnen de EU te studeren.

De universiteiten stellen dat onderzoek en onderwijs cruciaal zijn voor veerkracht en wereldwijde concurrentiekracht. Zonder aanzienlijke investeringen loopt Europa het risico achterop te raken. Universiteitsleiders benadrukken bovendien dat FP10 onafhankelijk en op excellentie gericht moet blijven en waarschuwen tegen het doorschuiven van middelen naar korte termijn industriële prioriteiten.

Bouwen aan een grenzeloze onderzoeksmarkt

De ERA Act staat centraal in de plannen van de EU voor één enkele innovatiemarkt, waarin onderzoekers, kennis en technologie vrij kunnen bewegen. De voorgestelde ERA Act, verwacht eind 2026, moet de fragmentatie tussen nationale systemen verminderen.

Een belangrijk doel is het verhogen van de uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling naar 3% van het EU-BBP tegen 2030, waarmee huidige ongelijkheden worden aangepakt. Het plan combineert vrijwillige samenwerking met bindende regels om beleid op elkaar af te stemmen en samenwerking te bevorderen – iets dat essentieel wordt geacht om te kunnen concurreren met de Verenigde Staten en China.

Fundamenteel onderzoek beschermen tegen industriële druk

De spanning neemt toe rond het voorgestelde European Competitiveness Fund (ECF), dat tot €409 miljard kan bedragen en gericht is op het opschalen van technologieën. Het ECF is een gecentraliseerd instrument dat de economische concurrentiekracht en veerkracht van Europese strategische industrieën binnen het kader van de volgende Meerjarige Financiële Kader (MFK) moet versterken.

Het fonds, opgebouwd uit 14 bestaande programma’s en een centraal digitaal portaal, wil fragmentatie verminderen en een efficiënter en strategisch financieringskader creëren.

Aanvankelijk was het idee om FP10 op te nemen in het ECF. Onderzoekers vrezen echter dat dit fundamenteel onderzoek kan overschaduwen en pleiten voor een scheiding van de twee programma’s. FP10 moet onafhankelijk, op excellentie gebaseerd onderzoek financieren, terwijl het ECF commerciële toepassing en opschaling moet ondersteunen. Zonder deze scheiding waarschuwen onderzoekers dat korte termijn industriële doelen fundamentele doorbraken kunnen verdringen.

Het verminderen van bureaucratie

Bureaucratie blijft een grote hindernis voor Europese onderzoekers, vooral bij grensoverschrijdende projecten, waar uiteenlopende nationale regels en zware rapportage-eisen het werk vertragen. De ERA Act streeft ernaar procedures te vereenvoudigen, regelgeving te harmoniseren en mobiliteit te verbeteren—met speciale aandacht voor problemen zoals het A1-formulier, een verplicht Europees document dat aantoont dat een werknemer of zelfstandige die over de grenzen van de EU/EER of Zwitserland werkt sociaal verzekerd is in zijn of haar thuisland.

Door administratieve lasten te verminderen en aanvraagprocedures te stroomlijnen, hoopt de EU onderzoekers meer tijd te geven voor hun werk, de academische vrijheid te beschermen en Europa aantrekkelijker te maken voor internationaal talent.

Kennis als pijler van strategische autonomie

De EU ziet onderzoek en onderwijs steeds meer als essentieel voor strategische autonomie in een veranderend geopolitiek landschap. Het versterken van het interne onderzoekssysteem stelt Europa in staat minder afhankelijk te zijn van externe machten, mondiale standaarden te bepalen en invloed te behouden in sleutelgebieden zoals kunstmatige intelligentie en groene energie. In deze context is investeren in kennis niet alleen economisch beleid, maar een hoeksteen van Europa’s langetermijnveerkracht en soevereiniteit.