EU lanceert plan voor eigen chips, cloud en AI

De Europese Commissie heeft een reeks maatregelen bekendgemaakt om de afhankelijkheid van Europa van buitenlandse technologie drastisch te verminderen, toen Brussel officieel het Europese pakket voor technologische soevereiniteit presenteerde — de belangrijkste koerswijziging in het digitale beleid sinds jaren.

Het pakket, dat op 3 juni in Brussel werd aangekondigd, bestaat uit vier pijlers: een vernieuwde Chipswet (Chipswet 2.0), een nieuwe wet inzake cloud- en AI-ontwikkeling, een EU-strategie voor open source en een strategische routekaart voor digitalisering en AI in de energiesector. Samen zijn deze maatregelen bedoeld om een einde te maken aan wat Commissieambtenaren een structurele afhankelijkheid noemden die Europa in een gevaarlijke positie heeft gebracht.

“We kunnen het ons niet veroorloven om afhankelijk te zijn van anderen voor de technologieën die onze ziekenhuizen draaiende houden, onze energienetwerken stabiel houden en onze diensten veilig maken”, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen bij de aankondiging. De diagnose die ten grondslag ligt aan het pakket is grimmig: Europa is momenteel voor meer dan 80 % van zijn digitale producten, diensten en infrastructuur afhankelijk van aanbieders buiten de EU.

Chips en cloud als kern

Halfgeleiders vormen het eerste front. AI-gerelateerde componenten zullen naar verwachting de toekomstige groei aansturen en tegen 2030 meer dan 70 % van de halfgeleidermarkt uitmaken. De Chips Act 2.0 zal voortbouwen op de sterke punten van Europa, onder meer op het gebied van gangbare chips, en de capaciteit uitbreiden voor geavanceerde halfgeleidertechnologieën die AI-toepassingen mogelijk maken. De bijgewerkte wetgeving zal de vergunningverlening versnellen, een keurmerk voor Europese halfgeleiderregio's invoeren en een ecosysteembenadering hanteren om chipfabrikanten dichter bij klanten in sectoren zoals datacenters en AI-infrastructuur te brengen.

Op het gebied van de cloud beoogt de Cloud and AI Development Act de capaciteit van datacenters in Europa in de komende vijf tot zeven jaar te verdrievoudigen. De wet zal een vierledig soevereiniteitskader voor de publieke sector invoeren, waardoor cloud- en AI-diensten hun niveau van gegevensbescherming kunnen aantonen aan de hand van criteria zoals de locatie van de infrastructuur en cyberbeveiligingsnormen — terwijl de bredere markt open blijft voor gelijkgestemde internationale partners.

Open source als strategisch troef

Het pakket zet ook sterk in op open source als hefboom voor autonomie. Europa telt 3 miljoen open-sourcebijdragers en 500 commerciële open-sourcebedrijven, maar toch geeft Europa jaarlijks ongeveer 264 miljard euro uit aan niet-EU-gebonden, propriëtaire digitale producten en diensten. De Open-sourcestrategie heeft tot doel dat bestaande talent in te zetten voor soevereine alternatieven op het gebied van cloud, AI, cyberbeveiliging en halfgeleiders, en tegelijkertijd de inkoop van open source door overheidsinstanties te verbeteren.

Energie en digitalisering: omgaan met de spanning

Misschien wel de meest urgente uitdaging die in het pakket aan de orde komt, is de botsing tussen de digitale ambities van Europa en zijn energiesysteem. In 2024 verbruikten datacenters in de EU genoeg elektriciteit om bijna 20 miljoen Europese huishoudens van stroom te voorzien, en dat cijfer zal naar verwachting tegen 2030 meer dan verdubbelen. De strategische routekaart voor digitalisering en AI in de energiesector beschrijft hoe datacenters op duurzame wijze in het elektriciteitsnet kunnen worden geïntegreerd, de uitrol van slimme meters kan worden versneld en AI-modellen voor de energiesector kunnen worden ontwikkeld die zijn getraind op Europese gegevens.

Commissaris voor Energie Dan Jørgensen verwoordde de dubbele uitdaging duidelijk: “Er kan geen digitale soevereiniteit bestaan zonder energiesoevereiniteit.” Hij wees op de ongelijke uitrol van slimme meters – variërend van slechts 5 % penetratie in sommige lidstaten tot 90 % in andere – als een gebied dat dringend harmonisatie vereist.

Wat nu volgt

De twee wetsvoorstellen — de Chips Act 2.0 en de Cloud and AI Development Act — moeten nu door het Europees Parlement en de Raad worden goedgekeurd voordat ze van kracht kunnen worden. Tegelijkertijd zal de Commissie naar verwachting in juli een oproep lanceren voor AI-gigafabrieken, na het principeakkoord dat de raad van bestuur van de Europese gemeenschappelijke onderneming voor high-performance computing op 1 juni heeft bereikt.

Brussel start ook een raadpleging met de lidstaten en de Europese Investeringsbankgroep om te bouwen aan wat ambtenaren omschrijven als een Europese kapitaalcapaciteit op schaal — in het besef dat deze ambitie niet alleen met overheidsfinanciering kan worden gerealiseerd. Zoals uitvoerend vicevoorzitter Henna Virkkunen het verwoordde: Europa beschikt over het talent, de industriële basis en de interne markt. De vraag is of het ervoor zal kiezen om hiervan gebruik te maken.